Οι “γερμανίδες καλόγριες” (της Deutsche Orient-Mission) στην Καβάλα του 1924

        Πριν από 100 χρόνια… Οι “γερμανίδες καλόγριες”

                                       (ανάρτηση στο FB, 14 Απριλίου 2024)

Την άνοιξη του 1924 εγκαταστάθηκαν στην Καβάλα τρεις “γερμανίδες καλόγριες” (έτσι ήταν γνωστές στους προπολεμικούς συμπολίτες)*, προφανώς μέλη της Deutsche Orient-Mission. Στεγάστηκαν σε οίκημα αιγυπτιακής ιδιοκτησίας επί της σημερινής οδού Θεοδώρου Πουλίδου (τότε οδού Ζαλόγγου), απέναντι από το Ιμαρέτ, και άρχισαν αμέσως τη αγαθοεργό δράση τους.

Σε αντίθεση με τις άλλες φιλανθρωπικές οργανώσεις (τoν Αμερικανικό Ερυθρό Σταυρό, την αμερικανική Near East Relief, τη βρετανική Save the Children κ.ά.), οι οποίες αποχώρησαν από την περιοχή μετά την τακτοποίηση των προσφύγων, η γερμανική αποστολή έμεινε εδώ 20 ολόκληρα χρόνια, παρέχοντας δωρεάν περίθαλψη, φάρμακα και είδη ιματισμού σε άπορους κατοίκους της πόλης, κυρίως στα μέλη της Αρμενικής Κοινότητας της Καβάλας. Συγχρόνως δημιούργησε και νηπιαγωγείο για 50 παιδιά Αρμενίων, όπου δίδασκε ένας προτεστάντης Αρμένιος δάσκαλος. 

Η αλιεία στην προσφυγική Καβάλα του Μεσοπολέμου

 

Η αλιεία στην προσφυγική Καβάλα του Μεσοπολέμου

 

(ανάρτηση στο FB, 21-2-2024)

Από τους 30.000 πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στην πόλη της Καβάλας, ένα σημαντικό ποσοστό προέρχονταν από παραθαλάσσιες περιοχές της δυτικής Μικράς Ασίας και της Προποντίδας και είχαν ως κύρια επαγγελματική δραστηριότητά τους την αλιεία.

Μέχρι τότε, και στα μέρη μας και στην παλιά Ελλάδα, η αλιεία ήταν υποτυπώδης: Οι λιγοστοί ψαράδες, άνθρωποι ταπεινής καταγωγής (χριστιανοί και μουσουλμάνοι), είχαν μικρά πλεούμενα και αλίευαν μόνο σε κλειστές θάλασσες και αποκλειστικά στα κατάγιαλα, δίπλα στην ακτή.

Οι πρόσφυγες έφεραν νέα εργαλεία (ανεμότρατες, γρι-γρί κ.ά.), δημιούργησαν αξιόλογο αλιευτικό στόλο και αξιοποίησαν παρθένα αλιευτικά πεδία. Έτσι από τη δεκαετία του 1930 το λιμάνι της Καβάλας έγινε, σταδιακά βέβαια, κέντρο μιας αξιόλογης αλιευτικής οικονομίας τοπικής κλίμακας.

Μια πρώτη αρκετά σαφή εικόνα για τη δύναμη του αλιευτικού μας στόλου και για την τοπική αλιευτική οικονομία παρουσιάζει μια έκθεση που δημοσίευσε το 1934 ο τότε Λιμενάρχης Καβάλας Ηλίας Καζάκος. Σύμφωνα με την έκθεση, στην Καβάλα υπήρχαν περισσότερα από 300 καΐκια και αλιευτικές λέμβοι, με πληρώματα περίπου 1.000 ατόμων.

Τα μηχανοκίνητα καΐκια ήταν ελάχιστα: 10 ανεμότρατες  και 3-4 γρι-γρι. Τα περισσότερα αλιευτικά ήταν ακόμη κωπήλατα: 40 τράτες και γρύποι – 45 γαριδόδιχτα – 30 “σύνθετα” (ίσως διχτυάρικα, σουπιόδιχτα, γλωσσόδιχτα, μπαρμπουνερά, καρτέρια για παλαμίδες, σκουμπριά, γοφάρια) – 25 παραγάδια – 150 διάφορες αλιευτικές λέμβοι (μάλλον με πυροφάνια και καλάθια - κιούρτους, για αχινούς, μύδια κ.ά.). 

Αν και η έκθεση αναφέρεται ρητά στην πόλη της Καβάλας, έχω λόγους να θεωρώ ότι ο Λιμενάρχης ενσωματώνει και την υπόλοιπη περιφέρεια,  περιλαμβάνει δηλ. τον κόλπο των Ελευθερών και την Κεραμωτή, ίσως και τη Θάσο.

Στην εκδήλωση του Συλλόγου της Αγίας Παρασκευής, θα μιλήσουμε και γι’ αυτά και για πολλά άλλα…

Αιτήματα κατόχων οικοπέδων Αεροπορικής Αμύνης στους συνοικισμούς της Καβάλας (1927-1933)

Υπόμνημα Συνοικιακών συλλόγων Αγίας Παρασκευής, Προφήτη Ηλία, Δεξαμενής, Άνω Σφαγείων και Αγίου Αθανασίου, κατόχων οικοπέδων Αεροπορικής Αμύνης (Μάρτ. 1933)*:

 

Το Κιουτσούκ Ορμάν και ο χώρος της Αγίας Παρασκευής, αρχές δεκ. 1920

(ανάρτηση στο FB, 17-2-2024)

«Όλοι εμείς οι κάτοικοι των ανωτέρω συνοικιών, εργάτες και φτωχοί βιοπαλαιστές οι περισσότεροι, που εγκατασταθήκαμε εδώ μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, σας αναφέρουμε τα εξής:

Από το 1923 και μετά φτιάξαμε, σε μέρη βραχώδη και αδέσποτα που βρίσκονται  έξω από την πόλη της Καβάλας, από μία μικρή οικοδομή για να στεγάσουμε την οικογένειά μας. Σ’ αυτό τον αγώνα μας δεν είχαμε καμία ενίσχυση από το Κράτος. Μετά από επίμονη εργασία και με πολλούς κόπους και μόχθους, στερούμενοι πολλές φορές ακόμη και το ξερό ψωμί, κατορθώσαμε να ισοπεδώσουμε αυτά τα βραχώδη και δυσδιάβατα υψώματα, που σήμερα καλούνται συνοικίες, και να στήσουμε τις εστίες μας. Τώρα τα μέρη αυτά θεωρούνται οικόπεδα.[...]

Τα οικόπεδα αυτά ανήκουν σήμερα στην Αεροπορική Άμυνα, η οποία από το 1927 ζητάει να τα πληρώσουμε σε τιμές υπερβολικές.** […] Από τότε έχουμε υποστεί πολλές πιέσεις, καταδιώξεις και φυλακίσεις ακόμη…».

[Το απόσπασμα αποδόθηκε σε πιο απλή γλώσσα]

----------

* Απευθύνονται στον πρωθυπουργό, τον πρόεδρο της Βουλής, τους βουλευτές Καβάλας κ.ά.

** Το 1925 ιδρύθηκε η “Αεροπορική Άμυνα”, με σκοπό την ενίσχυση της στρατιωτικής αεροπορίας της χώρας, και της ανατέθηκε η κυριότητα, διαχείριση και διάθεση των δημοσίων αστικών κτημάτων - Σύμφωνα με τις καταγγελίες, η Αεροπορική Άμυνα ζητούσε για τα κατσάβραχα της Αγίας Παρασκευής, του Προφήτη Ηλία κ.ά. τιμές οικοπέδων του Ψυχικού, της Κηφισιάς και της Εκάλης. Μετά το 1930 το κράτος μείωσε τις τιμές μέχρι και 75%...

-------------

Στην εκδήλωση της συνοικίας Αγίας Παρασκευής (26-2-2024) θα μιλήσουμε και για αυτό και για πολλά άλλα...

Ανθρωπιστικές δράσεις στην περιοχή του Παγγαίου την επαύριον της Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918). Το έργο του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού

 

Ανθρωπιστικές δράσεις στην περιοχή του Παγγαίου την επαύριον της Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918).

Το έργο του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού

(ανάρτηση στο FB, 28-2-2026)

 

Το τέλος της βουλγαρικής κατοχής (Αύγ. 1916 – Σεπτ. 1918) βρήκε την Ανατολική Μακεδονία σε κατάσταση καταστροφής και εξαθλίωσης. Ο αποδεκατισμένος πληθυσμός στις πόλεις και τα χωριά αντιμετώπιζε το φάσμα της πείνας και της αρρώστιας και από παντού ακούγονταν επείγουσες εκκλήσεις για βοήθεια και συμπαράσταση. Χαρακτηριστική είναι η δραματική έκκληση της Επιτροπής Κυριών Καβάλας στις 8 Οκτωβρίου 1918: «Η Ανατολική Μακεδονία δεν περιλαμβάνει παρά λείψανα εκπνέοντα.[...] Σας ικετεύομεν να σπεύσετε εις ενίσχυσίν μας εν ονόματι του Χριστού προς διάσωσιν των τελευταίων λειψάνων, και ικετεύομεν συνάμα τους πρεσβευτάς της Γαλλίας, της Αγγλίας και της Αμερικής εν ονόματι της παγκοσμίου ανθρωπίνης αλληλεγγύης να ειδοποιήσουν τας Φιλανθρωπικάς εταιρείας εις τας πατρίδας των. Ζητούμεν πρωτίστως τροφάς, φορέματα και φάρμακα».[...]

Η εκτόπιση των Αρμενίων από την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη (1924-1927)

 

Η εκτόπιση των Αρμενίων από την Ανατολική Μακεδονία - Θράκη (1924-1927)

(ανάρτηση στο FB, 28 Mαΐου 2026)

Στις 27 Μαΐου 1924 τετρακόσιοι πενήντα (450) Αρμένιοι πρόσφυγες της Καβάλας οδηγήθηκαν αναγκαστικά στο λιμάνι της πόλης για να επιβιβαστούν στο ατμόπλοιο “Έρση”, με προορισμό τον Πειραιά και από εκεί τον Πύργο της Ηλείας. Σε άλλους 550 δόθηκε προθεσμία τεσσάρων ημερών για να διευθετήσουν τις υποθέσεις τους με το δημόσιο και να κλείσουν τους λογαριασμούς τους με την αγορά της Καβάλας.

Έτσι τέθηκε σε εφαρμογή το πρόγραμμα εκτόπισης των Αρμενίων προσφύγων από την Ανατ. Μακεδονία και τη Δυτ. Θράκη, το οποίο αποφασίστηκε από την ελληνική κυβέρνηση την άνοιξη του 1924 και μέχρι το 1926-1927 πέρασε διάφορα στάδια: εκτέλεσης, αναστολής, ακύρωσης και εγκατάλειψης.

Η απελευθέρωση της Καβάλας, 13 Σεπτεμβρίου 1944

 

Για την απελευθέρωση της Καβάλας, 13 Σεπτεμβρίου 1944

Από τις εκδηλώσεις της 13ης Σεπτεμβρίου 1944 στην Καβάλα

(ανάρτηση στο FB, 13 Σεπτεμβρίου 2023)

Κάποιες σημερινές αναρτήσεις για την 79η επέτειο της απελευθέρωσης της Καβάλας από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, στις 13 Σεπτεμβρίου 1944, επανέφεραν τις γνωστές απόψεις για τις “δόλιες σχέσεις” του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ με τους Βούλγαρους κομμουνιστές του Πατριωτικού Μετώπου.

Θυμίζουμε συνοπτικά τα γεγονότα: Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1944 το Πατριωτικό Μέτωπο της Βουλγαρίας κατέλαβε πραξικοπηματικά την εξουσία, προσχώρησε στο πλευρό των συμμάχων και παρέδωσε τις πολιτικές αρχές των κατεχόμενων ελληνικών περιοχών στο ΕΑΜ, χωρίς να αποκηρύξει ρητά τις βουλγαρικές διεκδικήσεις για τα εδάφη αυτά. Τις επόμενες ημέρες εισήλθαν τα στρατεύματα του ΕΛΑΣ στις μεγάλες πόλεις και κωμοπόλεις της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, όπου και εγκαθιδρύθηκαν δομές Λαϊκής Αυτοδιοίκησης.

Καβάλα, καλοκαίρι 1924… Η αναχώρηση των μουσουλμάνων της Ανταλλαγής

 

Καβάλα, καλοκαίρι 1924… Η αναχώρηση των μουσουλμάνων της Ανταλλαγής * 

[…] Μέχρι το 1922 το μουσουλμανικό στοιχείο υπερτερούσε πληθυσμιακά σε όλη την έκταση του μετέπειτα νομού Καβάλας [1], με εξαίρεση την ομώνυμη πόλη και το νησί της Θάσου. Στα χωριά της υποδιοίκησης / επαρχίας Καβάλας (24 οικισμοί με 10.634 κατοίκους στην απογραφή του 1920) δεν υπήρχε ελληνικός πληθυσμός, εκτός από περίπου 300 πρόσφυγες του 1913-1914 από τη Βουλγαρία, τη Θράκη και τη Μικρά Ασία. Στην επαρχία Νέστου (59 οικισμοί με 19.487 κατοίκους) οι περίπου 500 Έλληνες του  Καγιά Μπουνάρ (Πετροπηγής) και του Σαρή Σαμπάν (Χρυσούπολης) μαζί με τους περίπου 1.200 πρόσφυγες του 1913-1914 δεν ξεπερνούσαν το 9% του πληθυσμού. Στο χώρο της επαρχίας Πραβίου (46 οικισμοί με 16.434 κατοίκους) οι μουσουλμάνοι υπερείχαν ελαφρώς των χριστιανών.

Από το Ούλαγατς της Καππαδοκίας στην Καβάλα

 Από το Ούλαγατς της Καππαδοκίας στην Καβάλα

(ανάρτηση στο FB, 14 Μαΐου 2022)*

«Έβγαινε ο Αύγουστος [1924], μέρα Παρασκευή ήτανε, που μπήκαμε στους αραμπάδες και όλο το Ουλαγάτς[1] άδειασε από τους χριστιανούς. Λίγα πράγματα πήραμε μαζί μας. Κάτι ρούχα, κανένα χαλί, λίγα μπακιρικά, στρώματα και τέτοια. Μπόγους τα κάναμε. Χρήματα δεν άφηναν να πάρεις. Φλουριά όμως όσα είχαμε τα πήραμε. Τ’ άλλα τα δώσαμε για ένα κομμάτι ψωμί στους Τούρκους.

Εκείνοι, και μάλιστα οι Τουρκάλες, πολύ λυπήθηκαν που φεύγαμε. Έκλαιγαν μαζί μας και ως τους αραμπάδες που ανεβαίναμε έρχονταν από πίσω μας και μας αγκαλιάζανε και μας φιλούσανε. “Να ξανάρθετε”, λέγανε. “Εμείς άλλους δε θέλουμε. Εσείς είστε δικοί μας”.

Το πρόβλημα της ύδρευσης στους προσφυγικούς οικισμούς της επαρχίας Νέστου, δεκ. 1920

 Το πρόβλημα της ύδρευσης στους οικισμούς της επαρχίας Νέστου

(ανάρτηση στο FB, 16 Μαΐου 2022)*

«Τα κοινοτικά συμβούλια του Γιακά Χρυσουπόλεως [1] έχουσι καθήκον επιτακτικόν να ασχοληθώσι μετά σοβαρότητος και να υποδείξωσι εις το συμβούλιον του “Ταμείου των Κοινοτικών Περιουσιών” τα μαρτύρια άτινα υφίστανται οι κάτοικοι των συνοικισμών των εκ της παντελούς ελλείψεως ύδατος.

Λόγου δε γενομένου περί κοινοτικών περιουσιών των τέως εν Τουρκία τοιούτων, κρίνομεν σκόπιμον να αναφέρωμεν ότι οι 50% εναπομείνατες κάτοικοι της πάλαι ποτε ανθηροτάτης κοινότητος Νέας Εφέσου του Νομού Σμύρνης (ης η εκδικασθείσα περιουσία υποθέτομεν ότι δεν θα ήτο ελάσσων των 150.000 χρυσών τουρκικών λιρών) κατοικούσι ήδη εις τον Γιακάν Χρυσουπόλεως και έχουσι πληρέστατα δίκαιον να ζητήσωσι το μερίδιόν των, ίνα το χρησιμοποιήσωσι εις τας νέας αυτών κοινότητας.

Βίαιη έξωση προσφύγων από ανταλλάξιμη οικία [Καβάλα, Αύγ. 1924]

 

Βίαιη έξωση προσφύγων από ανταλλάξιμη οικία [Καβάλα, Αύγ. 1924]

(ανάρτηση στο FB, 17 Mαΐου 2022)

«Εκ της αλησμονήτου πατρίδος μου Σηλυβρίας της Ανατολικής Θράκης κατέφυγον μετά 100 περίπου οικογενειών εις Καβάλλαν, στεγάσας την οικογένειάν μου εν τη οικία του Οθωμανού Μεχμέτ Ζουχδή, οδός Ταχυδρομείου.[1] Μετά την ανταλλαγήν του εν λόγω Οθωμανού εστεγάσθησαν εν τη ειρημένη οικία τρεις έτεραι προσφυγικαί οικογένειαι, μία Θρακική της περιφερείας μας και δύο Μικρασιατικαί εκ των πρώτων οικογενειών του Γκιουνέν Πανόρμου, εγκαταλειψάντων τα ήμισυ μέλη των εις την μάχαιραν του Κεμάλ […].