Με αφορμή τη σημερινή ημέρα (16 Φεβρουαρίου 1942, ίδρυση του ΕΛΑΣ)

 

Με αφορμή τη σημερινή ημέρα (16 Φεβρουαρίου 1942, ίδρυση του ΕΛΑΣ)

(ανάρτηση στο FB, 16 Φεβρουαρίου 2018)

    Στα μέσα Αυγούστου του 1944 το Τσαλ-νταγ (όρη της Λεκάνης) έχει κυκλωθεί από τους Βουλγάρους. Οι δυνάμεις Κατοχής διαθέτουν πυροβολικό, όλμους και βαριά πυροβόλα, ενώ τα αεροπλάνα τους κάνουν πτήσεις για να εντοπίσουν τα λημέρια των ανταρτών. Οι άνδρες του 26ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ, υποφέροντας και από την πείνα και τη δίψα, χωρίζονται σε μικρά τμήματα και επιχειρούν να διαφύγουν. Μια ομάδα δέκα ατόμων πέφτει σε διαδοχικές ενέδρες και εγκλωβίζεται στον κάμπο των Φιλίππων. Ανάμεσά τους είναι και ο υπασπιστής του Συντάγματος Στέργιος Βαλιούλης (ο γνωστός συγγραφέας), που κρατάει και το Ημερολόγιο του Συντάγματος. Κρυμμένοι οι αντάρτες στα καλαμπόκια του κάμπου νιώθουν ότι το τέλος τους πλησιάζει.

    Στις 21 Αυγούστου ο Βαλιούλης γράφει: “Το βράδυ πρέπει να ξεκινήσουμε πάλι μη γνωρίζοντας κανείς μας ούτε δρομολόγιο ούτε κολύμπι για να περάσουμε το μεγάλο κανάλι… Είμαστε βέβαιοι πως οι δρόμοι και τα κανάλια έχουν πιαστεί πολύ σφιχτά από τους Βουλγάρους και ότι δύσκολα θα γλυτώσουμε”. Και καταλήγει: “Ζήτω η Ελλάδα μας, ζήτω το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ζήτω ο Ελληνικός Λαός και η Λαϊκή Δημοκρατία”!

    Στη φωτ. ο Βαλιούλης (αριστ.) και ο Διοικητής του 26ου Συντ. Κώστας Κωνσταντάρας στις φυλακές Καβάλας, Μάρτ. 1945. Το Ημερολόγιο του 26ου Συντ. είναι το μοναδικό διασωθέν από τα ημερολόγια των μονάδων του ΕΛΑΣ. Απόκειται από το 1995 στα Γενικά Αρχεία του Κράτους - Αρχεία Ν. Καβάλας.

Διώξεις ηγετών και μελών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ με την κατηγορία του δωσιλογισμού. Δίκες στο Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων Καβάλας (1945-1948)

Ανακοίνωση στο Β΄Διεθνές Συνέδριο Βαλκανικών Ιστορικών Σπουδών, Καβάλα 15-18  Σεπτεμβρίου 2005, Πρακτικά, Καβάλα 2009, σελ. 137-192. 

Από αριστερά: Χ. Ιορδάνογλου, Μ. Σουγιουτζόγλου (Άρης), Κ. Κωνσταντάρας -
Στέργιος Βαλιούλης - Κώστας Κωνσταντάρας στη Σχολή Ευελπίδων

                                                                                ●●●●●●

Διώξεις ηγετών και μελών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ με την κατηγορία του δωσιλογισμού. Δίκες στο Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων Καβάλας (1945-1948)[1]

Αμέσως μετά την απελευθέρωση ένα από τα κύρια αιτήματα της ελληνικής κοινωνίας και μία από τις πρωταρχικές κυβερνητικές επαγγελίες ήταν η τιμωρία των δωσίλογων, των ατόμων που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους κατακτητές και στήριξαν ή υποβοήθησαν το έργο της εχθρικής Κατοχής[2]. Στις αρχές του 1945 θεσπίστηκε η Συντακτική Πράξη «Περί επιβολής κυρώσεων κατά των συνεργασθέντων μετά του εχθρού», βάσει της οποίας συστήθηκαν  τα Ειδικά Δικαστήρια Δωσιλόγων[3].

Το Δικαστήριο Δωσιλόγων της Καβάλας άρχισε τις εργασίες του στις 20 Οκτωβρίου 1945, δεκατρείς μήνες μετά την απελευθέρωση, και μέχρι το 1954 εκδίκασε υποθέσεις 292 κατηγορουμένων για συνεργασία με τις βουλγαρικές αρχές Κατοχής. Όμως στο εδώλιο των κατηγορουμένων του Ειδικού Δικαστηρίου Δωσιλόγων Καβάλας δε βρέθηκαν μόνο συνεργάτες του κατακτητή, αλλά και ηγετικά στελέχη και μέλη του τοπικού ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, που κατά την περίοδο της Κατοχής είχαν αγωνιστεί για την απελευθέρωση της πατρίδας. Δικάστηκαν κι αυτοί ως δωσίλογοι, με τις ίδιες κατηγορίες που βάρυναν τους πράκτορες της Οχράνα, τους ένστολους και ένοπλους συνεργάτες των Βουλγάρων, τα όργανα της βουλγαρικής προπαγάνδας, τους διώκτες, καταδότες και βασανιστές των Ελλήνων πολιτών και των αντιστασιακών ομάδων[4].