Η παιδεία στην Καβάλα 1860-1880: Τα σχολεία και οι πρώτες εκπαιδευτικές δομές (δεκ.1860) - οι εθνικοί στόχοι και ο ενδοκοινοτικός αγώνας για τον έλεγχο της εκπαίδευσης (δεκ.1870)

Η παιδεία στην Καβάλα 1860-1880 *

Πάνω αριστ.: Μαθητές του Αρρεναγωγείου Καβάλας σε εκδρομή, 1891-92 (οικογ. αρχείο Γ. Αστεριάδη) - Πάνω δεξιά: Εξετάσεις μαθητών ενώπιον της ειδικής επιτροπής και του κοινού της Καβάλας και παρουσία της Φιλαρμονικής, μάλλον αρχές 20ου αι.. (Αρχείο Δημ. Μουσείου Καβάλας) - Κάτω αριστ.: Γυμνασικές επιδείξεις στο κοινοτικό Γυμναστήριο (στη θέση του σημερινού δημοτικού σχολείου του Αγίου Ιωάννη), δεκ. 1910 - Κάτω δεξιά: Τίτλος σπουδών μαθητή (της οικογ. Φέσσα), 1910.

Τα σχολεία και οι πρώτες εκπαιδευτικές δομές (δεκαετία 1860)

Μέχρι το 1879 όλα τα σχολεία της Καβάλας στεγάζονταν στο διδακτήριο της Παναγίας. Το σχολικό κτίριο βρισκόταν μέσα στην αυλή της εκκλησίας, περίπου στη θέση του σημερινού σχολείου, και κατά το 19ο αιώνα πρέπει να χρησιμοποιήθηκε και ως έδρα του αρχιερατικού επιτρόπου ή να φιλοξένησε υπηρεσίες της Μητρόπολης. Αυτό τουλάχιστον υποδηλώνουν κάποιες αναφορές στους κώδικες της κοινότητας, όπως: «(οικόπεδο) κείμενον ἐν τῇ συνοικίᾳ Μαχαλᾶ καί συνορεῦον ἀφ’ ἑνός με τόν ἱερόν ναόν τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου... ἐκ τρίτου με Δημοτικήν Σχολήν (ἄλλοτε Μητρόπολιν)» (1902).[1] Κατεδαφίστηκε γύρω στα 1920 για να επεκταθεί η αυλή της εκκλησίας.

“…προς ανέγερσιν εκκλησίας εις το Καραορμάνιον…” - Η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου στην Καβάλα, 1879-1888

“… προς ανέγερσιν εκκλησίας εις το Καραορμάνιον…”

Η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, 1879-1888

Κατά το τελευταίο τέταρτο του 19^ου αιώνα η Καβάλα διανύει την πρώτη φάση του οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού της: αναπτύσσεται η καπνική οικονομία, κυρίως στους τομείς της επεξεργασίας και του εμπορίου· σημειώνεται ραγδαία πληθυσμιακή αύξηση, ιδιαίτερα του ελληνικού στοιχείου· επεκτείνεται η πόλη και δημιουργούνται οι νέες εκτός των τειχών συνοικίες· παρατηρείται έντονη κοινωνική διαστρωμάτωση του πληθυσμού στο σύνολο της πόλης και στις τάξεις της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας (οι τάσεις αυτές θα συνεχιστούν και θα ολοκληρωθούν στις πρώτες δεκαετίας του 20ού αιώνα).[1]