Προικοσύμφωνα στη Μικρά Ασία - Ένα προικοσύμφωνο από την Πέραμο της Κυζίκου

Ένα προικοσύμφωνο από την Πέραμο της Κυζίκου

Αριστερά: Ιωάννης και Δέσποινα Καντζάλη, Πέραμος (φωτ. οικογέν. Βαμβακά, Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού, Καβάλα) -
Στη μέση: Σφραγίδα της Κοινότητας Περάμου και προικοσύμφωνο της οικογέν. Καράκου,
Πέραμος, 1894 (στα ΓΑΚ- Αρχεία Ν. Καβάλας) - Δεξιά: Περαμιώτισσες προσφυγοπούλες
στην Καβάλα, 1925 (αρχείο Τάσου Σουιτάρη)

●●●●●

Χαρτιά πολυκαιρισμένα που φυλάχτηκαν με ευλάβεια σε οικογενειακά αρχεία και πέρασαν από τη μια γενιά στην άλλη: Ληξιαρχικά, τίτλοι ιδιοκτησίας, συμβόλαια, πωλητήρια, δωρητήρια, εξοφλητικά, προικοσύμφωνα, διαθήκες και κάθε λογής σημειώσεις. Έγγραφα που έρχονται από το παρελθόν και αποτελούν τεκμήρια της ιστορικής διαδρομής και της προκοπής των προγόνων. Όλα τους με τη γοητεία του παλιού και του αυθεντικού, αυτά όμως που αποπνέουν περισσότερο το «άρωμα» μια άλλης εποχής είναι τα προικοσύμφωνα.

Θάσιες (υιοθετημένα κορίτσια, ψυχοκόρες, υπηρέτριες και δευτερόγαμες γυναίκες, χήρες ή διαζευγμένες) στην Καβάλα, 1862-1913. Πτυχές της μετανάστευσης των Θασίων στα τέλη 19ου - αρχές 20ού αι.

Εισήγηση στο Δ΄ Συμπόσιο Θασιακών Μελετών (6-9 Σεπτ. 2003), Πρακτικά, Θασιακά, τ. 12, Καβάλα 2005, σελ. 457-485.

Η μετακίνηση ανθρώπων από ένα νησί σε αστικό κέντρο κοντινής παράλιας περιοχής είναι επιλογή εύκολα κατανοητή. Ευνοείται από τον παράγοντα της γεωγραφίας και κατά κανόνα υπαγορεύεται από οικονομικούς λόγους.

Τέτοια, εποχιακή κυρίως, μετακίνηση Θασίων προς την Καβάλα παρατηρείται από τα τέλη του 19ου – αρχές 20ού αιώνα, όταν η ακμάζουσα καπνική οικονομία της πόλης δημιούργησε μια πληθώρα θέσεων εργασίας στον τομέα της επεξεργασίας του καπνού.

Η ανακοίνωσή μας δεν αναφέρεται όμως στους εποχιακά απασχολούμενους Θάσιους καπνεργάτες της Καβάλας. Το θέμα είναι αρκετά γνωστό, καθώς στις αναμνήσεις των παλαιότερων, στις κάθε είδους καταγραμμένες μαρτυρίες, στις πληροφορίες από έντυπα της εποχής και στις σελίδες των λογοτεχνικών κειμένων έχουν προστεθεί τα τελευταία χρόνια και σχετικές μελέτες, βασισμένες σε αρχειακές και άλλες πηγές.[1]

Αντικείμενο της εργασίας μας είναι, όπως δηλώνει και ο τίτλος της ανακοίνωσης, οι Θάσιοι (κυρίως οι Θάσιες) που εγκαταστάθηκαν και έζησαν στην Καβάλα κατά τις τελευταίες δεκαετίες της τουρκοκρατίας, συγκεκριμένα από το 1862 μέχρι το 1913.[2]

Φωτογραφία υπηρέτριας από τον ελλαδικό
νησιωτικό χώρο, 1878.

Βασική πηγή πληροφοριών για το θέμα μας υπήρξαν τέσσερις κώδικες της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας της Καβάλας. Συγκεκριμένα ο Κώδικας των ετών 1864-1889, δύο κώδικες προικοσυμφώνων των ετών 1896-1914 και ένας κώδικας διαθηκών των ετών 1896-1913.[3] Επικουρική πηγή πληροφοριών ήταν τα δεκαέξι πρώτα Βιβλία Αδειών Γάμου της Ιεράς Μητρόπολης Ξάνθης – Καβάλλας, όπου καταγράφονται οι 1.287 γάμοι που τελέστηκαν στην Καβάλα από το 1897 μέχρι το 1913.[4]  

Στους προαναφερθέντες κώδικες έχουν καταχωριστεί 46 έγγραφα (30 προικοσύμφωνα, 10 διαθήκες, 2 πράξεις υιοθεσίας, 1 διαζύγιο, 1 πράξη διανομής περιουσίας, 1 αίτηση για λύση μνηστείας και 1 λύση μνηστείας) στα οποία τα κύρια πρόσωπα, [5] είτε όλα είτε ένα τουλάχιστον εξ αυτών, είναι Θάσιοι. [6] Στα Βιβλία Αδειών Γάμου των ετών 1900-1901 και 1910-1913 έχουν καταχωριστεί 48 άδειες γάμου, στους οποίους οι μελλόνυμφοι, ο ένας ή και οι δύο, είναι Θάσιοι. Οι Θάσιοι αυτών των εγγράφων είναι στη μεγάλη τους πλειονότητα μόνιμοι κάτοικοι της Καβάλας.