Από τα Θεοφάνεια του 1875 στην Καβάλα

 

Από τα Θεοφάνια του 1875 στην Καβάλα 

(ανάρτηση στο 3 Ιανουαρίου 2017)

Τελετή Θεοφανείων στην Καβάλα, αρχές 20ού αι. 

Στην Καβάλα της οθωμανικής περιόδου (μέχρι το 1912) ξεχωριστή λαμπρότητα και πάνδημη συμμετοχή είχαν οι θρησκευτικές εκδηλώσεις, όταν επισκεπτόταν την πόλη και χοροστατούσε ο εκάστοτε μητροπολίτης Ξάνθης (μέχρι το 1924 η Καβάλα υπαγόταν στη Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθωρίου). Οι κώδικες της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας Καβάλας (1864-1913) έχουν απαθανατίσει μερικές από τις λαμπρές αυτές εκδηλώσεις, που αποτελούσαν για τον Ελληνισμό της πόλης ευκαιρία να διατρανώσει την εθνική - θρησκευτική του ενότητα.

Κώδιξ της εν Καβάλλα Ορθοδόξου Ελληνικής Κοινότητος, 1864-1889

 

Κώδιξ της εν Καβάλλα Ορθοδόξου Ελληνικής Κοινότητος, 1864-1889 

(σημείωμα στο FB 3 Νοεμβρίου 2016)

Η 1η σελίδα του Κώδικα

  Αρχές Νοεμβρίου του 1864 οι λίγοι Έλληνες της Καβάλας (κάπου 80-90 οικογένειες ήταν οι μόνιμοι κάτοικοι) βλέπουν με απογοήτευση “ὅτι τά κοινά ἡμῶν πράγματα διευθυνόμενα κατά τό δοκοῦν ἑκάστῳ ἔφθασαν εἰς ἐσχάτην παραλυσίαν καί ἀντί νά προοδεύσωσι ἐπί τά κρείττω, ὡς ἡ σημερινή ἐποχή ἀπαιτεῖ, τοὐναντίον ὀπισθοδρομοῦν καθ' ἑκάστην ἐπί τά χείρω”.

Για να διορθώσουν λοιπόν “τήν ἐλεηνήν κατάστασιν τῶν πραγμάτων τῆς Κοινότητός μας”, αποφασίζουν να συνενώσουν τις δυνάμεις τους και να οργανώσουν σε νέες βάσεις την ελληνορθόδοξη κοινότητα. Οι προσδοκίες τους υποδηλώνονται στο εικονιζόμενο εισαγωγικό έγγραφο του κώδικα της κοινότητας:

Ήμαρτον! - Ένας αφορισμός στην Καβάλα του 1860

Ήμαρτον! - Ένας αφορισμός στην Καβάλα του 1860

(Ανάρτηση στο FB, 9 Νοεμβρίου 2016)

Οι ελληνορθόδοξες κοινότητες του οθωμανικού κράτους είχαν δική τους εσωτερική ζωή: Τα ζητήματα προσωπικών σχέσεων (αρραβώνες, γάμοι, χωρισμοί, υιοθεσίες κ.ά.) υπάγονταν στη δικαιοδοσία της Εκκλησίας, ενώ οι οικονομικού χαρακτήρα ιδιωτικές συναλλαγές (πωλητήρια, εξοφλητικά, συμβόλαια, συμφωνητικά κ.ά.) στην αρμοδιότητα της Δημογεροντίας. (Ουσιαστικά στη δικαιοδοσία της οθωμανικής διοίκησης απέμεναν κυρίως τα ζητήματα φορολογίας, ακίνητης περιουσίας, δημόσιας τάξης).

Όψεις του κοινοτικού βίου στην Καβάλα του 19ου – αρχών 20ού αιώνα. Το Εκκλησιαστικό Δικαστήριο: Λύσεις μνηστείας και διαζύγια

Όψεις του κοινοτικού βίου στην Καβάλα του 19^ου – αρχών 20ού αιώνα. Το Εκκλησιαστικό Δικαστήριο: Λύσεις μνηστείας και διαζύγια*

 

Αριστ.: Ουμβέρτος Αργυρός (Καβάλα 1882 - Αθήνα 1963), "Κοντά στο παράθυρο", 1926 (Εθνική Πινακοθήκη) - Δεξιά: Από Πρακτικά συνεδριάσεως του Εκκλησιαστικού Δικαστηρίου, 1878

Όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενες ενότητες (ιδιαίτερα στην 3.5.5. “Η αυτοτέλεια της Κοινότητας”), η ελληνική κοινότητα αποτελεί έναν αυτοτελή οργανισμό με δική του εσωτερική ζωή. Αυτή η αυτοτέλεια της κοινότητας εκτείνεται σ’ όλες τις πτυχές του κοινοτικού βίου των χριστιανών, ακόμη και στις υποθέσεις της προσωπικής τους ζωής: Οι προσωπικές σχέσεις, οι οικονομικές υποθέσεις και οι πάσης φύσεως διαφορές σ’ αυτά τα πεδία ρυθμίζονται μέσα στο πλαίσιο της κοινότητας και σύμφωνα με τους όρους που αυτή καθορίζει.

Όψεις του κοινοτικού βίου στην Καβάλα του 19ου - αρχών 20ού αιώνα: Αρραβώνες, γάμοι και προικοσύμφωνα

Όψεις του κοινοτικού βίου στην Καβάλα του 19ου - αρχών 20ού αιώνα: Αρραβώνες, γάμοι και προικοσύμφωνα*

Η ένωση δύο νέων αποτελεί θεμελιακή πράξη, αφού απ’ αυτήν  εξαρτάται όχι μόνο η προσωπική ευτυχία του ζευγαριού αλλά και η κοινωνική σταθερότητα. Προϋπόθεση για την εδραίωση της διά βίου ένωσης δύο ανθρώπων είναι ο σεβασμός και η αφοσίωση του ενός προς τον άλλο, η αγνότητα της κοπέλας, η γονιμότητα του ζευγαριού, η αρμονική συμβίωση με το στενό τους περιβάλλον και η καλή οικονομική τους κατάσταση. Έτσι μόνο θα μπορέσουν οι δύο νέοι να επιτελέσουν τον προορισμό τους, που είναι η διαιώνιση της ζωής. "Eὐτεκνία, ἀγάπη, ζωή μακροχρόνιος καί εἰρηνική" και "νά τοῖς χαρίσῃ ὁ θεός ἅπαντα τά συζυγικά αὐτοῖς καθήκοντα" είναι οι στερεότυπα επαναλαμβανόμενες (στα προικοσύμφωνα) ευχές των γονέων τους.

Ιστορίες και θρύλοι για την εκκλησία του Αϊ-Γιάννη στην Καβάλα του 1866

Ιστορίες και θρύλοι για την εκκλησία του Αϊ-Γιάννη στην Καβάλα του 1866

Όπως έχουμε δει σε άλλο κείμενο, το Νοέμβριο του 1864 οι χριστιανοί κάτοικοι της Καβάλας απευθύνθηκαν στην οθωμανική κυβέρνηση και ζήτησαν από να τους επιτραπεί η εγκατάσταση «εκτός του φρουρίου». Καθώς το αίτημα έγινε δεκτό, σύντομα εκδόθηκε η άδεια για την ανέγερση οικιών και χώρων εργασίας έξω από τα όρια της περιτειχισμένης παλιάς πόλης και σχεδόν αμέσως άρχισε να διαμορφώνεται η «νέα συνοικία» (η μετέπειτα του Αγίου Ιωάννου). [1]

Η οργάνωση και διοίκηση της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας Καβάλας (1860-1913)

Η οργάνωση και διοίκηση της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας Καβάλας (1860-1913)

Ο θεσμός των κοινοτήτων και η οργάνωση της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας

Οι γνώσεις μας για τη συγκροτημένη κοινοτική ζωή των χριστιανών της Καβάλας αρχίζουν μόλις τη δεκαετία του 1860. Μέχρι τότε τίποτε δε γνωρίζουμε για την οργάνωση και διοίκηση της κοινότητάς τους. Υποθέτουμε ωστόσο ότι κάποιο κοινοτικό σύστημα διοίκησης θα είχε διαμορφωθεί εθιμικά στην κοινότητα των ελάχιστων ντόπιων χριστιανών κατοίκων, όπως και σε όλο τον τουρκοκρατούμενο Ελληνισμό. Αυτό άλλωστε υποδηλώνεται από τις ελάχιστες και αποσπασματικές πληροφορίες των αρχών της δεκαετίας του 1860. Σε πρακτικό του 1861 διαβάζουμε: «Ο Γ. Π. παραστάς  έμπροσθεν ημών [του μητροπολίτη] και των τιμίων προεστώτων Καβάλλας...» και παρακάτω: «ηρωτήθη ο επίτροπος Ελευθέριος Πογιάρης...». Σε έγγραφο του 1862: «ερωτηθέντων των τζορμπατζήδων...» και «διετάξαμεν αρχιερατικώς τον κοτζάμπασιν Νικολήν (Πούλιου)...». Την ίδια χρονιά, όπως έχουμε δει, αναφέρεται σαφώς η ύπαρξη σχολικού εφόρου στην πόλη: «Ο υποφαινόμενος [Μιχαήλ Σπόντης]... κατά την διάρκειαν της προεδρίας και επιστασίας μου εις την ενταύθα σχολήν...»[1].