Το Προξενικό Πρακτορείο της Ελλάδας στην Καβάλα (1835-1867). Νομικό καθεστώς και ίδρυση

Το Προξενικό Πρακτορείο της Ελλάδας στην Καβάλα (1835-1867). Νομικό καθεστώς και ίδρυση

α. Το νομικό καθεστώς

Μετά τις διπλωματικές πράξεις του 1830 και 1832, με τις οποίες αναγνωριζόταν η ανεξαρτησία του και η ισότιμη θέση του στην κοινωνία των κρατών, μια από τις πρώτες φροντίδες του νεοσύστατου ελληνικού κράτους ήταν η διπλωματική και προξενική του εκπροσώπηση στο εξωτερικό. Τα πλαίσια αυτής της εκπροσώπησης ρυθμίστηκαν νομικά με το διάταγμα 3/15 Απριλίου 1833 “Περί του σχηματισμού και της αρμοδιότητος της επί του Βασιλικού Οίκου και των Εξωτερικών Γραμματείας της Επικρατείας” και στις 27 Ιουνίου 1833 με ένα σχέδιο κανονισμού της ελληνικής διπλωματικής υπηρεσίας, που όριζε τις βασικές υποχρεώσεις των διπλωματικών και προξενικών αρχών.

Δημήτρη Θεοδωρίδη, “Αύγουστος Θεολογίτης. Ο Θάσιος πολιτικός”

Δημήτρη Θεοδωρίδη, “Αύγουστος Θεολογίτης. Ο Θάσιος πολιτικός”*

Το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα είναι μια πολιτική βιογραφία. Η βιογραφία -το δηλώνει άλλωστε και ο ίδιος ο όρος- είναι η αφήγηση της ζωής και του έργου ενός επιφανούς προσώπου, ενός πολιτικού, ενός επιστήμονα, ενός καλλιτέχνη, ενός αθλητή, ενός επαναστάτη, ακόμη κι ενός προσώπου της επικαιρότητας· ενός ανθρώπου εν πάση περιπτώσει που ξεχώρισε, διακρίθηκε σε κάποιον τομέα και διαδραμάτισε ένα σημαντικό ρόλο στο χώρο του και στην εποχή του.

Ο Θάσιος καλόγηρος πάτερ Γυμνάσιος και τα βότανά του

Ο πάτερ Γυμνάσιος και τα βότανα*  

Ο πάτερ Γυμνάσιος, / καλόγερος άξιος, / επούλαγε βότανα / για κάθε αρρώστια, / μα ήξερε κι έλεγε / όλα τα ξόρκια.                                          

Άμπλαστρα πάρτε από μένa, / ευλογημένα και φτηνά, /ένα κοτόπουλο το ένα / ή φρέσκα αυγά σημερινά, /μα επειδής εγώ νηστεύω, /τα θέλω σαρακοστιανά"...

Χρόνια είχα ν’ ακούσω τον “Πάτερ Γυμνάσιο” και μου τον θύμισε προχτές η δημόσια ραδιοφωνία. Στα 1974 που κυκλοφόρησε ο «Θεσσαλικός κύκλος» του Γιάννη Μαρκόπουλου και του Κώστα Βίρβου (από τους ωραίους δίσκους που συντρόφευσαν τα φοιτητικά μας νιάτα), αγνοούσα την ιστορία του θρυλικού θάσιου καλόγερου και την ύπαρξή του ακόμη. Τον «ανακάλυψα» αργότερα, όταν με τις προσφυγικές μου αναζητήσεις άρχισα να σκαλίζω αρχεία, βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες του 1920 και 1930. 

Μια οθωμανική βρύση στην Καβάλα του 1877

Η βρύση (της οδού Γαλλικής Δημοκρατίας) είχε τη δική της ιστορία… 

Ένα ενδιαφέρον δημοσίευμα του κ. Μάκη Λιόλιου για την οθωμανική βρύση της οδού Γαλλικής Δημοκρατίας και η συνοδευτική φωτογραφία της μαρμάρινης επιγραφής της (στην τοπική εφημερίδα “Εβδόμη”, φύλλο 5ης Μαΐου 2008)* υπήρξε η αφορμή για το παρόν κείμενο.
Η μαρμάρινη ενεπίγραφη πλάκα, που έχει πλέον αποκολληθεί και βρίσκεται στην κατοχή ιδιώτη, είναι γραμμένη στην παλαιοτουρκική - οθωμανική - αραβοπερσική γραφή. Στη σύγχρονη τουρκική αποδίδεται: “Giride Hanyali Hayder Ağa zade olub Tasöz müdiri Ibrahim Asfa Beğin seyratidir, 1294” και σημαίνει: “Είναι αξιοθαύμαστο έργο του Ιμπραχήμ Ασφά, διοικητή της Θάσου, που ήταν γιος του Χαϊντέρ Αγά, από τα Χανιά της Κρήτης, 1877”.[1]

Επί εσχάτη προδοσία... Οι δίκες των κινηματιών του Μαρτίου 1935 στα στρατοδικεία της Καβάλας

Επί εσχάτη προδοσία... Οι δίκες των κινηματιών του Μαρτίου 1935 στα στρατοδικεία της Καβάλας

Μετά την καταστολή του κινήματος* συστάθηκαν έκτακτα στρατοδικεία, ενώπιον των οποίων παραπέμφθηκαν οι ενεχόμενοι. Στα στρατοδικεία της Καβάλας δικάστηκαν 277 άτομα: αξιωματικοί του στρατού και της χωροφυλακής, κατώτερα όργανα της τάξης, αστοί με ανόμοια μόρφωση και επαγγελματική ενασχόληση, αγρότες κ.ά. Η δίκη των δώδεκα φυγάδων δε διαχωρίστηκε από των υπόλοιπων και το κατηγορητήριο ήταν κοινό για όλους τους κατηγορουμένους. 

Θάσιες (υιοθετημένα κορίτσια, ψυχοκόρες, υπηρέτριες και δευτερόγαμες γυναίκες, χήρες ή διαζευγμένες) στην Καβάλα, 1862-1913. Πτυχές της μετανάστευσης των Θασίων στα τέλη 19ου - αρχές 20ού αι.

Εισήγηση στο Δ΄ Συμπόσιο Θασιακών Μελετών (6-9 Σεπτ. 2003), Πρακτικά, Θασιακά, τ. 12, Καβάλα 2005, σελ. 457-485.

Η μετακίνηση ανθρώπων από ένα νησί σε αστικό κέντρο κοντινής παράλιας περιοχής είναι επιλογή εύκολα κατανοητή. Ευνοείται από τον παράγοντα της γεωγραφίας και κατά κανόνα υπαγορεύεται από οικονομικούς λόγους.

Τέτοια, εποχιακή κυρίως, μετακίνηση Θασίων προς την Καβάλα παρατηρείται από τα τέλη του 19ου – αρχές 20ού αιώνα, όταν η ακμάζουσα καπνική οικονομία της πόλης δημιούργησε μια πληθώρα θέσεων εργασίας στον τομέα της επεξεργασίας του καπνού.

Η ανακοίνωσή μας δεν αναφέρεται όμως στους εποχιακά απασχολούμενους Θάσιους καπνεργάτες της Καβάλας. Το θέμα είναι αρκετά γνωστό, καθώς στις αναμνήσεις των παλαιότερων, στις κάθε είδους καταγραμμένες μαρτυρίες, στις πληροφορίες από έντυπα της εποχής και στις σελίδες των λογοτεχνικών κειμένων έχουν προστεθεί τα τελευταία χρόνια και σχετικές μελέτες, βασισμένες σε αρχειακές και άλλες πηγές.[1]

Αντικείμενο της εργασίας μας είναι, όπως δηλώνει και ο τίτλος της ανακοίνωσης, οι Θάσιοι (κυρίως οι Θάσιες) που εγκαταστάθηκαν και έζησαν στην Καβάλα κατά τις τελευταίες δεκαετίες της τουρκοκρατίας, συγκεκριμένα από το 1862 μέχρι το 1913.[2]

Φωτογραφία υπηρέτριας από τον ελλαδικό
νησιωτικό χώρο, 1878.

Βασική πηγή πληροφοριών για το θέμα μας υπήρξαν τέσσερις κώδικες της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας της Καβάλας. Συγκεκριμένα ο Κώδικας των ετών 1864-1889, δύο κώδικες προικοσυμφώνων των ετών 1896-1914 και ένας κώδικας διαθηκών των ετών 1896-1913.[3] Επικουρική πηγή πληροφοριών ήταν τα δεκαέξι πρώτα Βιβλία Αδειών Γάμου της Ιεράς Μητρόπολης Ξάνθης – Καβάλλας, όπου καταγράφονται οι 1.287 γάμοι που τελέστηκαν στην Καβάλα από το 1897 μέχρι το 1913.[4]  

Στους προαναφερθέντες κώδικες έχουν καταχωριστεί 46 έγγραφα (30 προικοσύμφωνα, 10 διαθήκες, 2 πράξεις υιοθεσίας, 1 διαζύγιο, 1 πράξη διανομής περιουσίας, 1 αίτηση για λύση μνηστείας και 1 λύση μνηστείας) στα οποία τα κύρια πρόσωπα, [5] είτε όλα είτε ένα τουλάχιστον εξ αυτών, είναι Θάσιοι. [6] Στα Βιβλία Αδειών Γάμου των ετών 1900-1901 και 1910-1913 έχουν καταχωριστεί 48 άδειες γάμου, στους οποίους οι μελλόνυμφοι, ο ένας ή και οι δύο, είναι Θάσιοι. Οι Θάσιοι αυτών των εγγράφων είναι στη μεγάλη τους πλειονότητα μόνιμοι κάτοικοι της Καβάλας.