Ένας δημοσιογράφος (Παντελής Καψής) στην Καβάλα των προσφύγων, 1926

 

Ένας δημοσιογράφος (Παντελής Καψής) στην Καβάλα των προσφύγων, 1926

(ανάρτηση στο FB, 30 Μαΐου 2021)

 

Σαν σήμερα πριν από 95 χρόνια - Στα τέλη Μαΐου 1926 ήρθε στην Καβάλα (μαζί με άλλους δημοσιογράφους που ακολουθούσαν τον περιοδεύοντα Γενικό Διοικητή Μακεδονίας και Θράκης) ο Παντελής Καψής, γνωστός εκδότης και δημοσιογράφος της Σμύρνης και μετά το 1922 των Αθηνών. Από το ύψωμα του σημερινού Αγίου Σίλα θαυμάζει την Καβάλα, “αναπαυομένην νωχελώς σαν οδαλίσκη Αιγυπτία μόλις εξελθούσα του λουτρού”. Ένα μικρό απόσπασμα από την ανταπόκρισή του:

Κάποια άλλα Χριστούγεννα... στην Καβάλα της Οικονομικής κρίσης, 1930-1933

Κάποια άλλα Χριστούγεννα... 

Στην Καβάλα της Οικονομικής κρίσης, 1930-1933

(ανάρτηση στο FB, 25-12-2019)

Στις καπναποθήκες της πόλης απασχολούνταν περίπου 13.500 καπνεργάτες και καπνεργάτριες (επίσημα στοιχεία 1928), από τους οποίους οι 4.780 ήταν μονίμως εγκατεστημένοι στη Θάσο και στην αγροτική ενδοχώρα της Αν. Μακεδονίας […] Στα χρόνια της οικονομικής κρίσης οι περίπου 8.000 Καβαλιώτες που ζούσαν αποκλειστικά από την επεξεργασία των καπνών οδηγήθηκαν στην ανεργία και στην έσχατη φτώχεια.

Η απειλή της κοινωνικής έκρηξης επισημαίνεται και σε εμπιστευτική έκθεση της Διοίκησης Χωροφυλακής Καβάλας (14-12-1931): «Οι καπνεργάται απελπισμένοι πλέον ότι δεν θα εργασθώσι ούτε 10 τουλάχιστον ημέρας κατά τον παρόντα χειμώνα και μην έχοντες ουδένα έτερον πόρον ζωής, θα προβώσι εις τα έσχατα, αψηφούντες οιονδήποτε κίνδυνον και αυτόν τον θάνατον, όστις θα τους απαλλάξει του μαρτυρίου να βλέπουσι τα τέκνα των αποθνήσκοντα της πείνης».

Λαϊκά συσσίτια στην Καβάλα της οικονομικής κρίσης (1930-1933)

Λαϊκά συσσίτια στην Καβάλα της οικονομικής κρίσης (1930-1933)

Η κρίση και η ανεργία. Στην περιοχή της Καβάλας η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 εκδηλώθηκε κυρίως ως καπνική και έπληξε όλη την οικονομία του καπνού: παραγωγή, επεξεργασία και εμπόριο.[1] Καθώς η ζήτηση των ελληνικών καπνών είχε μειωθεί στις διεθνείς αγορές, πολλοί καπνέμποροι δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους προς τους αγρότες και τις τράπεζες, ανέστειλαν τις πληρωμές και οδηγήθηκαν σε πτώχευση. Οι υπόλοιποι, στην προσπάθειά τους να γίνουν περισσότερο ανταγωνιστικοί, συρρίκνωσαν την επεξεργασία του καπνού και έθεσαν υπό αμφισβήτηση τις μέχρι τότε σημαντικές κατακτήσεις του καπνεργατικού κλάδου.

"Αιματηραί συγκρούσεις εν Καβάλλα..." (10-11-1924)

"Αιματηραί συγκρούσεις εν Καβάλλα..." (10-11-1924)*

Καβαλιώτες καπνεργάτες, 1925

Στα χρόνια του Μεσοπολέμου μια βασική αιτία των καπνεργατικών κινητοποιήσεων ήταν η αντιπαράθεση για τον τρόπο και το βαθμό επεξεργασίας των καπνών: Οι καπνέμποροι ζητούσαν να εξάγουν το προϊόν ακατέργαστο ή μόνο ελαφρά επεξεργασμένο, προκειμένου να περιορίσουν το κόστος και να αντεπεξέλθουν στο διεθνή ανταγωνισμό. Οι καπνεργάτες, από την άλλη, επέμεναν στην αναγκαιότητα της τεχνικής επεξεργασίας, γιατί από αυτήν εξαρτιόταν η εργασία και το εισόδημα τους. Έτσι μετά από αλλεπάλληλες κινητοποιήσεις, όπως τη μεγάλη απεργία του Δεκεμβρίου 1919 σε Καβάλα, Δράμα, Ξάνθη, πέτυχαν την απαγόρευση εξαγωγής ανεπεξέργαστων αρωματικών καπνών. Όμως ο νόμος 2869 του Ιουλίου 1922 εξαιρούσε αορίστως τα «μη αρωματικά» και τα «κιριντιά» καπνά, δηλ. τα κατώτερης ποιότητας. Εκμεταλλευόμενοι τις ασαφείς αυτές διατάξεις οι καπνέμποροι επιχειρούσαν να εξάγουν ανεπεξέργαστα καπνά, με απλή γνωμοδότηση κάποιου εμπειρογνώμονα και άδεια της Νομαρχίας.

“Οι άνδρες στην τόγκα” - Η εξέγερση των καπνεργατών της Καβάλας τον Ιούλιο του 1933

“Οι άνδρες στην τόγκα” - Η εξέγερση των καπνεργατών της Καβάλας τον Ιούλιο του 1933

Μια από πιο λαμπρές σελίδες στην ιστορία του εργατικού κινήματος της Καβάλας αποτελεί η εξέγερση των καπνεργατών τον Ιούλιο του 1933. Τα γεγονότα είναι σε γενικές γραμμές γνωστά: Στις 20 Ιουλίου η καπνεμπορική επιχείρηση Μπενβενίστε ανακοίνωσε ξαφνικά την απόλυση όλων των ανδρών καπνεργατών! Έχοντας αποφασίσει να εισαγάγει το σύστημα της “τόγκας”, της απλουστευμένης επεξεργασίας των καπνών, θα χρησιμοποιούσε μόνο γυναίκες, που είχαν χαμηλότερο μεροκάματο! Αμέσως οι καπνεργάτες κατέλαβαν τις αποθήκες, οι δυνάμεις καταστολής απέκλεισαν τα εργοστάσια, ο απεργιακός αναβρασμός εξαπλώθηκε σ’ όλους τους κλάδους και η πόλη έγινε πεδίο καθημερινών διαδηλώσεων και βίαιων συγκρούσεων. Όλη η Καβάλα τάχθηκε με το μέρος των καπνεργατών και οι Αρχές υποχρεώθηκαν να αναζητήσουν συμβιβαστικές λύσεις.