Από το Οδεμήσιο στη Σμύρνη της Καταστροφής (Αύγ. 1922) - μαρτυρία μιας προσφυγοπούλας της Καβάλας

 

Από το Οδεμήσιο στη Σμύρνη της Καταστροφής (Αύγ. 1922) - μαρτυρία μιας προσφυγοπούλας της Καβάλας

(ανάρτηση στο FB, 19 Απριλίου 2022)*

«Έτσι περνούσαν τα χρόνια [στο Οδεμήσιο] μέχρι που έγινε ο διωγμός. Το πώς μας πήρε η μανούλα μου τρία παιδιά, εμένα, τον Μανώλη και τον Γιώργο που ήταν βρέφος, ένας θεός το ξέρει. Ο πατέρας απουσίαζε, ο θείος Αξαρλής μας έριξε μέσα στο τρένο που ήταν από πάνω ανοιχτό και βγήκαμε στη Σμύρνη. Μαζευτήκαμε στην εκκλησία Αγία Φωτεινή, όπου μας έβαλαν φωτιά. Το πώς σωθήκαμε, ο θεός το ξέρει. […]

“Γιατί κάψαμε τη Σμύρνη;” (1922)

 

“Γιατί κάψαμε τη Σμύρνη;” (1922)

(ανάρτηση στο FB, 29 Απριλίου 2018)

Παρά τη χθεσινή δήλωση του Ερντογάν (“τη Σμύρνη την έκαψαν οι Έλληνες στρατιώτες την ώρα που υποχωρούσαν”), πολλοί Τούρκοι ιστορικοί και συγγραφείς δέχονται ότι η πυρπόληση της Σμύρνης υπήρξε μια σκόπιμη και συνειδητή πράξη των κεμαλικών, που αποσκοπούσε στην εξόντωση των ελληνικών κοινοτήτων και στην πλήρη εκδίωξη των ελληνικών πληθυσμών από τη Σμύρνη και όλη τη Μικρά Ασία.

Η αποδοχή της τουρκικής ευθύνης βασίζεται εν πολλοίς στη άμεση ομολογία του Falih Rifki Atay (1894-1971), διανοούμενου, δημοσιογράφου και διακεκριμένου στελέχους του κεμαλικού εθνικιστικού κινήματος. Ο Falih Rifki Atay υπήρξε αυτόπτης μάρτυς της φωτιάς, αφού ο ίδιος ο Κεμάλ του είχε ζητήσει να βρίσκεται εκείνες τις μέρες στην πόλη για να ιστορήσει τη θριαμβική είσοδο των νικητών. Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά (ο Κεμάλ δεν ήταν πια εν ζωή και ο ίδιος είχε αποσυρθεί από την ενεργό πολιτική) αποφάσισε να δημοσιεύσει τις αναμνήσεις και τις σημειώσεις του. Στο βιβλίο του "Çankaya" (1η έκδ. 1961) περιγράφει την καταστροφή της πόλης, ονοματίζει τους ενόχους (κυρίως τον Νουρεντίν Πασά) και προχωράει σ’ ένα τολμηρό ερώτημα, που δεν είχε τεθεί μέχρι τότε από κανένα Τούρκο συγγραφέα: “Γιατί κάψαμε τη Σμύρνη”; Η απάντησή του είναι κυνική και ειλικρινής:

“Γιατί κάψαμε τη Σμύρνη; Γιατί φοβηθήκαμε ότι αν έμεναν τα κτήρια στη θέση τους, δεν θα μπορούσαμε να απαλλαγούμε από τις μειονότητες… Όταν εξορίζονταν κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Αρμένιοι, καίγαμε όλες τις κατοικημένες περιοχές, γιατί είχαμε αυτόν ακριβώς το φόβο. Αυτό δεν σχετίζεται μόνο με τη διάθεση για καταστροφή. Υπάρχει και κάποιο αίσθημα κατωτερότητας μέσα του. Θεωρούσαμε ότι το καθετί που έμοιαζε με Ευρώπη ήταν μοιραίο να παραμείνει χριστιανικό και ξένο, γι’ αυτό και εμείς έπρεπε να το αποβάλουμε” (το επίμαχο απόσπασμα περιλαμβάνεται στην πρώτη έκδοση του βιβλίου, στις επόμενες όμως απαλείφεται).

Περισσότερα στο http://lykourinos-kavala.blogspot.gr/2018/04/blog-post.html

“Κοκόρο ιτάι, πονάει η καρδιά μου” - Ένα γιαπωνέζικο πλοίο στην Καταστροφή της Σμύρνης!

 

 “Κοκόρο ιτάι, πονάει η καρδιά μου” - Ένα γιαπωνέζικο πλοίο στην Καταστροφή της Σμύρνης!

(αναρτήσεις στο FB, 17 Ιουλίου 2015 και 13 Σεπτεμβρίου 2018)

Στις 17 Ιουλίου 2015 είχα κάνει την εξής ανάρτηση: “Την άγνωστη ιστορία την έφερε στο φως πριν από δέκα χρόνια μια Γιαπωνέζα φοιτήτρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: Εκείνες τις μέρες του χαλασμού στη Σμύρνη του 1922 ένας Γιαπωνέζος καπετάνιος εμπορικού πλοίου και το πλήρωμά του, συγκλονισμένοι από την τραγωδία των χιλιάδων προσφύγων της προκυμαίας, πέταξαν το πολύτιμο φορτίο τους στη θάλασσα, μεταξωτά και δανδέλες, για να περισυλλέξουν ναυαγούς Μικρασιάτες. Στο κείμενό της (δημοσιεύτηκε σε περιοδικό της Ιαπωνίας) έγραφε ότι κάποιοι Έλληνες ήξεραν τρεις λέξεις της ιαπωνικής γλώσσας: Δύο κοινές, «αριατό» (ευχαριστώ) και «κομίτσουα» (καλημέρα), και τη σπάνια «κοκόρο ιτάι» (πονάει η καρδιά μου). Την έλεγε ενώπιόν τους ο ανθρωπιστής Ιάπωνας πλοίαρχος.

Οι φίλοι του Συλλόγου των Μικρασιατών της Καβάλας θα θυμούνται την αξέχαστη εκείνη εκδήλωση του Σεπτεμβρίου 2009 στο ΤΕΙ της πόλης, με υψηλούς καλεσμένους μας την κυρία Νάνσυ Χόρτον και τον Α΄ γραμματέα της Πρεσβείας της Ιαπωνίας στην Ελλάδα κ. Σιζέρου Κικούμα, στο πρόσωπο του οποίου τιμήσαμε τους άγνωστους συμπατριώτες του. Στο τέλος της βραδιάς μας πλησίασε συγκινημένος ο φίλος κ. Τηλέμαχος για να μας πει τα λόγια της μητέρας του, ότι την είχαν σώσει κάποιοι «ανέγνωροι αθρώποι» (ανέγνωροι = με άγνωστη, με παράξενη όψη;).

Μέχρι σήμερα, εκτός από τα μονόστηλα των ελληνικών και των αμερικανικών εφημερίδων της εποχής, δεν έχει βρεθεί το παραμικρό στοιχείο για την ταυτότητα του ιαπωνικού πλοίου και των ανθρώπων του, αφού η σχετική έρευνα δεν έχει αποδώσει καρπούς ούτε στην Ελλάδα ούτε στην Ιαπωνία (το θέμα το είχαμε συζητήσει και με τον προηγούμενο πρέσβη της Ιαπωνίας κ. Hiroshi Toda, όταν μας επισκέφτηκε πρόπερσι τον Αύγουστο στην Καβάλα).

Σήμερα είχα μια τηλεφωνική επικοινωνία με την κ. Nanako Murata Sawayanagi, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Τόκυο, με αντικείμενο την ευρωπαϊκή και ειδικά τη σύγχρονη ελληνική ιστορία (είναι η μόνη στην Ιαπωνία). Ετοιμάζει μια μελέτη για το γεγονός με το γιαπωνέζικο πλοίο στη Σμύρνη του 1922 και ζητά πληροφορίες και τεκμήρια. Σκέφτηκα να το βγάλω και στο FB, μήπως προκύψει κάτι καλό...

Η σπάνια φωτογραφία φέρει σημείωση στα ιταλικά: «Σμύρνη 8 Σεπτεμβρίου 1922. Αποχώρηση ελληνικού στρατού και διάσωση Ελλήνων και Αρμενίων από ιαπωνικό ατμόπλοιο»! Την επόμενη μέρα, 9 Σεπτεμβρίου, θα έμπαιναν στη Σμύρνη οι Τούρκοι...”.

Εκείνη η ανάρτηση του 2015 είχε προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον (234 κοινοποιήσεις!) και από τη συζήτηση προέκυψαν ενδιαφέροντα στοιχεία.

Πριν από μήνες η κ. Nanako Murata Sawayanagi δημοσίευσε το εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο της: "The Memory in a Crisis: A Japanese Ship Helping Out Greek Refugees on the Quay of Smyrna in 1922". Εκθέτει την πορεία της έρευνάς της (που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη) και τα μέχρι τώρα συμπεράσματα. Την ευχαριστούμε που αναφέρεται και στην επικοινωνία μας. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να το δει στο: http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/…/1/chichukai0002301350.pdf

Για την ταινία του Ζάχου Σαμολαδά "Tokei Maru - Ένα πλοίο στη σκιά του χρόνου", https://www.youtube.com/watch?v=xVgrDNZGMoohttps://www.youtube.com/watch?v=ox3psZaiRco 

Και μία άλλη οπτική:  https://www.stonisi.gr/post/23125/h-apomythopoihsh-toy-tokei-maru-

“Γιατί κάψαμε τη Σμύρνη;”

“Γιατί κάψαμε τη Σμύρνη;”*

Η τουρκική εκδοχή για το γιαγκίνι της Σμύρνης, την πυρκαγιά που ξεθεμελίωσε τη μητρόπολη του μικρασιατικού ελληνισμού στις 13-14 Σεπτεμβρίου 1922, βρίσκεται στον αντίποδα της ελληνικής θέσης: Πολλοί τούρκοι ιστορικοί, εκπρόσωποι της καθεστωτικής ιστοριογραφίας, θεωρούν υπαίτιο τον ελληνικό στρατό, που “έκαψε την πόλη κατά την αποχώρησή του” (παραβλέπουν βέβαια ότι η αποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων είχε ολοκληρωθεί στις 9 Σεπτεμβρίου), ενώ άλλοι επιρρίπτουν ευθύνες σε ελληνικές και αρμενικές εθνικιστικές οργανώσεις ή σε άτομα που συνεργάζονταν με τον ελληνικό στρατό. Τελευταία προβάλλεται ιδιαίτερα μια νέα «επίσημη» θέση, που αθωώνει τους Έλληνες και ενοχοποιεί τους Αρμενίους. Σύμφωνα με αυτή, τη φωτιά την έβαλαν Αρμένιοι τρομοκράτες, που είχαν φορέσει στολές Τούρκων στρατιωτών! Οι απόψεις αυτές δεν αντέχουν σε κριτική και αντιμετωπίζονται με θυμηδία ακόμη στην Τουρκία.

Τα Σεπτεμβριανά στη Σμύρνη (6-7 Σεπτ. 1955) και μια τουρκική συγγνώμη

Τα Σεπτεμβριανά στη Σμύρνη (6-7 Σεπτ. 1955) και μια τουρκική συγγνώμη*

Το ανθελληνικό πογκρόμ των Σεπτεμβριανών του 1955 είχε μεν ως στόχο τον ακμαίο ελληνισμό της Πόλης, δεν άφησε όμως αλώβητη και τη μικρή κοινότητα των Ελλήνων της Σμύρνης. Στις 6-7 Σεπτεμβρίου 1955 ο τουρκικός όχλος έστρεψε τη μανία του σε ό,τι ήταν ελληνικό: Κατέστρεψε το εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής της Σμύρνης, που λειτουργούσε στο στρατηγείο του Ν.Α.Τ.Ο. για τις ανάγκες των Ελλήνων αξιωματικών. Λεηλάτησε τα σπίτια των στρατιωτικών, κατέστρεψε τα αυτοκίνητά τους και προπηλάκισε αρκετούς από αυτούς και μέλη των οικογενειών τους. Επιτέθηκε στο ελληνικό περίπτερο στην Διεθνή Έκθεση της Σμύρνης και έκαψε την ελληνική σημαία. Τέλος πυρπόλησε το μισθωμένο κτήριο που χρησιμοποιούσε το ελληνικό κράτος ως προξενικό κατάστημα.

Μια φωτογραφία… Από τις Ελευθερές στη Σμύρνη (Μάης 1919)

Μια φωτογραφία… Από τις Ελευθερές στη Σμύρνη (Μάης 1919)*

Η ιστορική αυτή φωτογραφία -αφορμή για το παρόν σημείωμα- απαθανατίζει τη νηοπομπή που αποπλέει από το λιμένα των Ελευθερών (σημερ. Νέας Περάμου Καβάλας) στις 30 Απριλ./13 Μαΐου 1919 για να μεταφέρει την Ι Μεραρχία στη Σμύρνη. Η νηοπομπή περιλάμβανε τα πλοία "Θεμιστοκλής", "Πατρίς", "Συρία", "Ατρόμητος", "Καλουτάς", "Αθηνά", "Ρέπουλης", "Άρης", "Ξενία" (ή "Ξενούλα";), "Ουρανία", "Αίγλη", "Αλκυόνη", "Λόγχη", ίσως και κάποια από τα ελληνικά και αγγλικά αντιτορπιλικά της συνοδείας.

Η λίστα του... Spierer. Η καπνεμπορική οικογένεια των Σπήρερ στη Σμύρνη και στην Καβάλα.

Η λίστα του... Spierer*

«Η αληθινή ιστορία του Σίντλερ, που έσωσε 1.100 Εβραίους από τα νύχια των ναζί, απασχολώντας τους στο εργοστάσιό του, είναι βέβαια γνωστή σε όλους μας, όπως την απολαύσαμε στην αριστουργηματική ταινία του Σπίλμπεργκ “Η Λίστα του Σίντλερ”. Για τον Σπίρερ όμως γνωρίζει άραγε κανείς;

Το Σμυρναίικο Λάβαρο της Επανάστασης του 1821

Το Σμυρναίικο Λάβαρο της Επανάστασης του 1821*

Η τέχνη της χρυσοκεντητικής, μια παράδοση που κρατούσε από τα βυζαντινά χρόνια, αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στη Μικρά Ασία. Ξακουστή ήταν η Σμύρνη για τις περίφημες κεντήστρες της, ενώ τα χρυσοκέντητα δημιουργήματά της συναγωνίζονταν σε φήμη ακόμη και τα ομοειδή βενετσιάνικα καλλιτεχνήματα.
Ένα απ’ αυτά αποτελεί σήμερα εθνικό κειμήλιο. Πρόκειται για το  παραπέτασμα (κουρτίνα) της Ωραίας Πύλης στο τέμπλο του ιστορικού ναού της Μονής Αγίας Λαύρας, το επονομαζόμενο “λάβαρο της Επανάστασης του 1821”.