Μια φωτογραφία… Από τις Ελευθερές στη Σμύρνη (Μάης 1919)

Μια φωτογραφία… Από τις Ελευθερές στη Σμύρνη (Μάης 1919)*

Η ιστορική αυτή φωτογραφία -αφορμή για το παρόν σημείωμα- απαθανατίζει τη νηοπομπή που αποπλέει από το λιμένα των Ελευθερών (σημερ. Νέας Περάμου Καβάλας) στις 30 Απριλ./13 Μαΐου 1919 για να μεταφέρει την Ι Μεραρχία στη Σμύρνη. Η νηοπομπή περιλάμβανε τα πλοία "Θεμιστοκλής", "Πατρίς", "Συρία", "Ατρόμητος", "Καλουτάς", "Αθηνά", "Ρέπουλης", "Άρης", "Ξενία" (ή "Ξενούλα";), "Ουρανία", "Αίγλη", "Αλκυόνη", "Λόγχη", ίσως και κάποια από τα ελληνικά και αγγλικά αντιτορπιλικά της συνοδείας.

Όψεις του κοινοτικού βίου στην Καβάλα του 19ου - αρχών 20ού αιώνα: Αρραβώνες, γάμοι και προικοσύμφωνα

Όψεις του κοινοτικού βίου στην Καβάλα του 19ου - αρχών 20ού αιώνα: Αρραβώνες, γάμοι και προικοσύμφωνα*

Η ένωση δύο νέων αποτελεί θεμελιακή πράξη, αφού απ’ αυτήν  εξαρτάται όχι μόνο η προσωπική ευτυχία του ζευγαριού αλλά και η κοινωνική σταθερότητα. Προϋπόθεση για την εδραίωση της διά βίου ένωσης δύο ανθρώπων είναι ο σεβασμός και η αφοσίωση του ενός προς τον άλλο, η αγνότητα της κοπέλας, η γονιμότητα του ζευγαριού, η αρμονική συμβίωση με το στενό τους περιβάλλον και η καλή οικονομική τους κατάσταση. Έτσι μόνο θα μπορέσουν οι δύο νέοι να επιτελέσουν τον προορισμό τους, που είναι η διαιώνιση της ζωής. "Eὐτεκνία, ἀγάπη, ζωή μακροχρόνιος καί εἰρηνική" και "νά τοῖς χαρίσῃ ὁ θεός ἅπαντα τά συζυγικά αὐτοῖς καθήκοντα" είναι οι στερεότυπα επαναλαμβανόμενες (στα προικοσύμφωνα) ευχές των γονέων τους.

Ιλαρίων Καρατζόγλου, ένας Καβαλιώτης αγωνιστής του ’21 στα Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη

Ιλαρίων Καρατζόγλου, ένας Καβαλιώτης αγωνιστής του ’21

Στην Καβάλα και σ’ όλη την Ανατολική Μακεδονία (με εξαίρεση τη Θάσο) δεν εκδηλώθηκαν επαναστατικά κινήματα. Εξ αιτίας των γεωμορφολογικών και δημογραφικών χαρακτηριστικών της περιοχής, κάθε απόπειρα στο χώρο αυτό θα αποτελούσε ανώφελη θυσία και θα ήταν εκ προοιμίου καταδικασμένη σε αποτυχία.[1]

Ωστόσο πολλοί Έλληνες από αυτά τα μέρη έσπευσαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην επαναστατημένη Ελλάδα, οι περισσότεροι μέσα από τις τάξεις του “σώματος Θεσσαλομακεδόνων” του Τσάμη Καρατάσου. Τα ονόματά τους δεν έχουν διασωθεί, παρά σε ελάχιστες περιπτώσεις. Μία από αυτές είναι του Καβαλιώτη Ιλαρίωνα Καρατζόγλου, ο οποίος αναφέρεται αρκετές φορές στα “Απομνημονεύματα” του Γιάννη Μακρυγιάννη.[2]

Η λίστα του... Spierer. Η καπνεμπορική οικογένεια των Σπήρερ στη Σμύρνη και στην Καβάλα.

Η λίστα του... Spierer*

«Η αληθινή ιστορία του Σίντλερ, που έσωσε 1.100 Εβραίους από τα νύχια των ναζί, απασχολώντας τους στο εργοστάσιό του, είναι βέβαια γνωστή σε όλους μας, όπως την απολαύσαμε στην αριστουργηματική ταινία του Σπίλμπεργκ “Η Λίστα του Σίντλερ”. Για τον Σπίρερ όμως γνωρίζει άραγε κανείς;

Το Σμυρναίικο Λάβαρο της Επανάστασης του 1821

Το Σμυρναίικο Λάβαρο της Επανάστασης του 1821*

Η τέχνη της χρυσοκεντητικής, μια παράδοση που κρατούσε από τα βυζαντινά χρόνια, αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στη Μικρά Ασία. Ξακουστή ήταν η Σμύρνη για τις περίφημες κεντήστρες της, ενώ τα χρυσοκέντητα δημιουργήματά της συναγωνίζονταν σε φήμη ακόμη και τα ομοειδή βενετσιάνικα καλλιτεχνήματα.
Ένα απ’ αυτά αποτελεί σήμερα εθνικό κειμήλιο. Πρόκειται για το  παραπέτασμα (κουρτίνα) της Ωραίας Πύλης στο τέμπλο του ιστορικού ναού της Μονής Αγίας Λαύρας, το επονομαζόμενο “λάβαρο της Επανάστασης του 1821”. 

Ένας γάλλος περιηγητής στο καραβάν-σεράι της Καβάλας πριν 470 χρόνια (1547)

Ένας γάλλος περιηγητής στο καραβάν-σεράι της Καβάλας πριν 470 χρόνια (1547)

Η πιο ενδιαφέρουσα περιηγητική μαρτυρία για την Καβάλα της πρώιμης οθωμανικής περιόδου προέρχεται αναμφίβολα από το Γάλλο γιατρό και φυσιοδίφη Pierre Belon, τη μεγάλη περιηγητική φυσιογνωμία του 16ου αιώνα, και περιλαμβάνεται στο έργο του Les observations de plusieurs singularitez et choses mémorables, trouvées en Grèce, Asie, Judée, Egypte, Arabie, et autres pays estranges, rédigées en trois livres, Paris 1553, σ. 56-61^α (σε άλλες εκδόσεις: Paris 1554, σ. 54 κ.ε., 1588, σ. 123 κ.ε., 1638, σ. 128 κ.ε.).[1]

Μικρή ιστορική περιδιάβαση στο λιμάνι και στους ταρσανάδες της Καβάλας

 Μικρή ιστορική περιδιάβαση στο λιμάνι και στους ταρσανάδες της Καβάλας*

Το λιμάνι

Ο όρμος που σχηματίζεται στις δυτικές ακτές της χερσονήσου της Παναγίας χρησιμοποιήθηκε ως λιμάνι από την αρχαιότητα. Η αρχαία ακτογραμμή έφτανε σχεδόν μέχρι το σημερινό ναό του Αγίου Νικολάου. Στο χώρο αυτό έχουν αποκαλυφθεί ερείπια κατασκευών, που μάλλον ανήκουν σε κτίσματα του λιμανιού.

Ιστορίες και θρύλοι για την εκκλησία του Αϊ-Γιάννη στην Καβάλα του 1866

Ιστορίες και θρύλοι για την εκκλησία του Αϊ-Γιάννη στην Καβάλα του 1866

Όπως έχουμε δει σε άλλο κείμενο, το Νοέμβριο του 1864 οι χριστιανοί κάτοικοι της Καβάλας απευθύνθηκαν στην οθωμανική κυβέρνηση και ζήτησαν από να τους επιτραπεί η εγκατάσταση «εκτός του φρουρίου». Καθώς το αίτημα έγινε δεκτό, σύντομα εκδόθηκε η άδεια για την ανέγερση οικιών και χώρων εργασίας έξω από τα όρια της περιτειχισμένης παλιάς πόλης και σχεδόν αμέσως άρχισε να διαμορφώνεται η «νέα συνοικία» (η μετέπειτα του Αγίου Ιωάννου). [1]

“Ζητούμεν τόπον κατοικίας εκτός του φρουρίου…”. Η αναφορά των χριστιανών της Καβάλας (Νοέ.1864) και η επέκταση της πόλης εκτός των τειχών

“Ζητούμεν τόπον κατοικίας εκτός του φρουρίου…”*. Η αναφορά των χριστιανών της Καβάλας (Νοέ.1864) και η επέκταση της πόλης εκτός των τειχών

Από την εποχή της ανασυγκρότησής της (1520-1530) μέχρι και τη δεκαετία του 1860, δηλ. για περίπου τρεισήμισι αιώνες, η Καβάλα περιορίζεται μέσα στα όρια της περίκλειστης παλιάς πόλης, σε μια μικρή έκταση 17 εκταρίων (1 εκτάριο = 10 στρέμματα). Στη χερσόνησο, τον κατεξοχήν χώρο κατοίκησης, αναπτύσσονται οι μαχαλάδες (συνοικίες), που αποτελούνται από άτομα της ίδιας θρησκευτικής ομάδας και συγκροτούνται γύρω από ένα θρησκευτικό χώρο. Στο κέντρο της πόλης, που είναι κοινό για όλους τους κατοίκους, οργανώνεται η αγορά και οι χώροι εργασίας και οικονομικών δραστηριοτήτων. Εκτός των τειχών της πόλης υπάρχουν μόνο χάνια, αποθήκες και κτίσματα για τις υπηρεσίες του λιμανιού και του εβδομαδιαίου παζαριού.

Οι Καμάρες - Το Υδραγωγείο της Καβάλας

Οι Καμάρες - Το ιστορικό Υδραγωγείο της Καβάλας*

Το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο της Καβάλας είναι το μεγάλο τοξωτό υδραγωγείο της, γνωστό με το όνομα «Καμάρες». Το εντυπωσιακό αυτό μνημείο, μήκους 270 και μέγιστου ύψους 25 μέτρων, είναι κτισμένο από ντόπιο γρανίτη και πλίνθους, πατά σε 18 ογκώδη μεσόβαθρα («ποδαρικά») και φέρει διπλή και σε ορισμένα σημεία τριπλή σειρά επάλληλων τόξων.