Τα ξένα προξενεία στην Καβάλα (1700-1912)

Τα ξένα προξενεία στην Καβάλα (1700-1912)*

Αριστερά: Έγγραφο του Ελληνικού Προξενικού Πρακτορείο (1866) και του
Ελληνικού Υποπροξενείου Καβάλας (1886) - Σχέδιο της περιοχής Καβάλας
(δεκ. 1870) - Βασιλικό Διάταγμα διορισμού Έλληνα υποπροξένου στην
Καβάλα -  Δεξιά: Ν. Γρηγοριάδης, Π. Βάρδας, Π. Βουλγαρίδης.  

Η εγκατάσταση ευρωπαϊκών προξενικών αρχών στην τουρκοκρατούμενη Καβάλα συνδέεται με τη διείσδυση του ευρωπαϊκού κεφαλαίου στο χώρο της οθωμανικής Ανατολής και τους προσανατολισμούς του ευρωπαϊκού εμπορίου.

Τι είδε ο Γερμανός στην Καβάλα του 1873

Τι είδε ο Γερμανός στην Καβάλα του 1873*

Franz von Löher

Το 1873 φθάνει στην Καβάλα, με πλοίο του αυστριακού Lloyd,[1] o Franz von Löher, γερμανός λόγιος, καθηγητής της Νομικής και πολιτικός. Προορισμός του ήταν τα νησιά του Αιγαίου, όπου θα αναζητούσε ένα καταφύγιο για τον εκκεντρικό βασιλιά της Βαυαρίας Λουδοβίκο Β΄, που είχε αποφασίσει να παραιτηθεί από το θρόνο του και να αυτοεξοριστεί. Ο Löher δεν ενδιαφέρεται για τα μνημεία, όπως οι περισσότεροι επισκέπτες της πόλης, αλλά για τους ανθρώπους, τα ήθη και τις καταστάσεις. Γι' αυτό και μας δίνει σπάνιες εικόνες από την Καβάλα του 1873.

Ο Μέγας Αλέξανδρος της Καβάλας!

Ο Μέγας Αλέξανδρος της Καβάλας!*

Στα κείμενά τους οι παλιοί περιηγητές συσχετίζουν συχνά την πόλη και την περιοχή μας με τον Μέγα Αλέξανδρο. Στα 1470 ο G.Μ.D. Angiollelo, λοχαγός του ενετικού στρατού, βλέπει στους Φιλίππους ένα εντυπωσιακό μνημείο (την επιτύμβια ρωμαϊκή στήλη του G. Vibius Quartus), που “φανερώνει ότι στο μέρος εκείνο ήταν ο σταύλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου”. Το μνημείο αυτό έξυναν επί αιώνες οι κάτοικοι της περιοχής, διέλυαν τη μαρμάρινη σκόνη στο νερό και την έδιναν στις έγκυες γυναίκες για να κάνουν παιδιά αντρειωμένα σαν το Μεγαλέξανδρο.

Η Παναγούδα

Η Παναγούδα*

Με αφορμή ερώτηση φίλων για την Παναγούδα, παραθέτουμε λίγες σειρές από δημοσίευμα στο περιοδικό “Απόστολος Παύλος” (τεύχος της 15ης Σεπτ. 1929), που εξέδιδε ο Μητροπολίτης Καβάλας Χρυσόστομος: “Μετά πάσης επισημότητος και εν συρροή πλήθους προσκυνητών ετελέσθησαν τη Κυριακή 8η του ενεστώτος μηνός τα εγκαίνια του εν τη εξοχική της Καβάλλας θέσει της Καλαμίτσας κειμένου πανσέπτου Ναού των Γενεθλίων της Θεοτόκου, του επιλεγομένου της Παναγούδας”.

“Αν δεν μου δώσει η μάνα σου ογδόντα ομολογίες…” - Μια προκήρυξη της Εθνικής Τράπεζας προς τον προσφυγικό κόσμο

“Αν δεν μου δώσει η μάνα σου ογδόντα ομολογίες…”[1]  

Αν δεν μου δώσει η μάνα σου ογδόντα ομολογίες,
κι άλλες σαράντα μετρητές θα ’χομε φασαρίες.

Πανάθεμά σε, τράπεζα, που δίνεις ’μολογίες

και δεν τα δίνεις μετρητά να παντρευτεί καμιά Σμυρνιά.

Η Ακρόπολη (το κάστρο) της Καβάλας

Η Ακρόπολη της Καβάλας *

Η χερσόνησος της Καβάλας με το κάστρο (λιθογραφία Mary Adel. Walker, 1860)

Εισαγωγή

Η διευκρινιστική επεξήγηση δεν αφορά μόνο το παρόν κείμενο, για την Ακρόπολη, αλλά και όσα τυχόν θα ακολουθήσουν και θα αναφέρονται στο χώρο της Καβάλας (π.χ. για το Υδραγωγείο – Καμάρες, τα Τείχη, το Λιμάνι, το Ιμαρέτ, τις παλιές συνοικίες κ.ά.). 

Στη (μικρο)ιστορία ενός τόπου (εν προκειμένω μιας πόλης) η αλληλένδετη σχέση του χώρου με τη ζωή, δηλ. με τις ποικίλες εκφάνσεις του ιστορικού γίγνεσθαι, είναι προφανής. Τα ιστορικά γεγονότα δεν διαδραματίζονται εν κενώ, αλλά αποτυπώνονται στο χώρο και τον μετασχηματίζουν. Π.χ. οι δημογραφικές μεταβολές αλλάζουν τη φυσιογνωμία της πόλης, η οικονομική ανάπτυξη αποτυπώνεται στην πολεοδομική της εξέλιξη κλπ. Και τα στοιχεία του χώρου όμως δεν είναι απλό κέλυφος, στατικό σκηνικό της ιστορικής εξέλιξης, αλλά παράγοντες που ενίοτε καθορίζουν το ιστορικό γίγνεσθαι. Π.χ. στην Καβάλα η κατασκευή του Υδραγωγείου το 16ο αι. και η επέκταση της πόλης το 19ο αι. άλλαξαν το ρου της ιστορίας της. Συνεπώς η ιστορία μιας πόλης πρέπει να «διαβαστεί» όχι μόνο μέσα από τα «γεγονότα της» αλλά και μέσα από τα στοιχεία και τις κινήσεις του χώρου της.

Το τοπωνύμιο “Καβάλα”

      Το τοπωνύμιο “Καβάλα”*

Το όνομα “Καβάλα” μνημονεύεται για πρώτη φορά κατά την πρώιμη περίοδο της τουρκοκρατίας, στα τέλη του 14ου αιώνα. Σύμφωνα με τουρκικά χρονικά, μία από τις θέσεις που κυρίευσαν οι Οθωμανοί κατά την προέλασή τους στη Μακεδονία, στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1380, ήταν και η Καβάλα (Qavala). Στο παλαιότερο χρονικό, τη λαϊκή αφήγηση του ιμάμη Γιαχσή Φακίχ, αναφέρεται ότι ο Χαϊρεντίν πασάς μαζί με τον Εβρενός μπέη «κυρίεψαν την Καβάλα, τη Δράμα και τη Ζίχνα, τις Σέρρες, και πήραν αυτά τα βιλαέτια ένα - ένα με συνθήκη». Δε γνωρίζουμε βέβαια αν με το τοπωνύμιο αυτό δηλώνεται η θέση της σημερινής πόλης ή η περιοχή της ημιορεινής Παλιάς Καβάλας. [1]

Η "έξοδος" των Ελλήνων της περιοχής του Καρς και ο Νίκος Καζαντζάκης

Οι  πρόσφυγες του Καρς  

Πρόσφυγες είχαν καταφύγει στην Ελλάδα και πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Μια από τις πιο τραγικές ιστορίες ξεριζωμού  και προσφυγιάς είναι αυτή των ελληνικών πληθυσμών του Καρς, περιοχής του Καυκάσου που σήμερα ανήκει στην Τουρκία (βλ. χάρτη παρακάτω).

Τα Θεοφάνεια των ορφανών προσφυγόπουλων της Near East Relief

Μια φωτογραφία

Στις 21 Ιανουαρίου 2016 (και για περίπου μια εβδομάδα) η Near East Relief Historical Society (Syracuse, New York, USA) έβαλε στο εξώφυλλό της στο Facebook μια εξαιρετική φωτογραφία της Καβάλας, άγνωστη μέχρι τότε. Η επιμελήτρια του Μουσείου της Οργάνωσης εξηγούσε στο κείμενό της ότι η “μυστηριώδης” φωτογραφία και μερικές άλλες από το ίδιο γεγονός βρέθηκαν στο φωτογραφικό αρχείο της Οργάνωσης, χωρίς να φέρουν κάποια λεζάντα, σημείωση ή πληροφορία.

Από τις παράγκες του Βύρωνα στο συνοικισμό της Κηπούπολης

Από τις παράγκες του Βύρωνα στην Κηπούπολη*

Με την έλευση των χιλιάδων προσφύγων ο πληθυσμός της Καβάλας υπερδιπλασιάστηκε και η πόλη βρέθηκε ενώπιον ενός δυσεπίλυτου στεγαστικού προβλήματος. Όπως έχουμε αναφέρει στο παρελθόν, για τη στέγαση του νέου πληθυσμού διατέθηκαν τα ανταλλάξιμα μουσουλμανικά οικήματα, παράλληλα όμως υλοποιήθηκαν και μεγάλης κλίμακας στεγαστικά προγράμματα [1]: