Πέρασαν 100 χρόνια… Το τέλος της βουλγαρικής κατοχής 1916-1918 στην Καβάλα και στην Ανατολική Μακεδονία

Πέρασαν 100 χρόνια… Το τέλος της βουλγαρικής κατοχής 1916-1918 στην Καβάλα και στην Ανατολική Μακεδονία

Το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου 1918 τα ελληνικά στρατεύματα προελαύνουν στην Ανατολική Μακεδονία και η περιοχή μας λυτρώνεται από τη ζοφερή βουλγαρική κατοχή. Οι δημοσιογράφοι που ακολουθούν τον ελληνικό στρατό περιγράφουν εικόνες ανατριχιαστικές, που δεν έχουν τίποτα από την πατριωτική έξαρση και τον παλλαϊκό ενθουσιασμό του 1913: Το στρατιωτικό τμήμα μπαίνει στην Καβάλα στις 25 Σεπτεμβρίου εν μέσω νεκρικής σιγής και για να προϋπαντήσουν το στρατηγό Νεγρεπόντη βγαίνουν μερικοί σκελετωμένοι γέροντες και λίγες ρακένδυτες γυναίκες. Η πόλη εμφανίζει όψη νεκροταφείου και στους έρημους δρόμους της κινούνται ελάχιστοι άνθρωποι σαν σκιές φαντασμάτων. Λίγες γαλανόλευκες σημαίες εμφανίζονται σε μισογκρεμισμένα μπαλκόνια και σε ξεχαρβαλωμένα παράθυρα. Οι άνθρωποι τρέμουν από συγκίνηση αλλά δεν έχουν τη δύναμη να εκδηλώσουν τα συναισθήματά τους…

Πριν από 10 χρόνια… “Η Καβάλα των Προσφύγων (1914-1924)”

Πριν από 10 χρόνια… “Η Καβάλα των Προσφύγων (1914-1924)”

Το Σεπτέμβριο του 2008 οι συντοπίτες μας είχαν την ευκαιρία να επισκεφτούν την έκθεση «Η Καβάλα των Προσφύγων (1914-1924). Έκθεση αρχειακού και φωτογραφικού υλικού για τους πρόσφυγες στο Ν. Καβάλας», την οποία διοργάνωσαν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Αρχεία Ν. Καβάλας. Κατά κοινή ομολογία επρόκειτο για μια από τις καλύτερες εκθέσεις που έχουν γίνει στην πόλη μας, ως προς τον πλούτο και την ποιότητα του ιστορικού υλικού και ως προς τη θεματική της πληρότητα.

Οι «Νόμοι της Μνήμης» και η Γενοκτονία

Οι «Νόμοι της Μνήμης» και η Γενοκτονία* 

Ο δημόσιος διάλογος για τον υπό ψήφιση «αντιρατσιστικό» νόμο  ελάχιστα ασχολήθηκε με το ρατσισμό και την καταπολέμηση της ρατσιστικής βίας.[1] Βγήκε αμέσως «εκτός θέματος», μετατοπίστηκε στην άρνηση των γενοκτονιών κι έφερε απροσδόκητα στο προσκήνιο τους λεγόμενους «νόμους της μνήμης».

Πρόκειται για μια σειρά αμφιλεγόμενων και διχαστικών νόμων που κατατάσσουν ως ποινικό αδίκημα τη δημόσια άρνηση των γενοκτονιών και των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Η αρχή έγινε το 1990 στη Γαλλία με το νόμο Gayssot, που θέσπισε ποινές φυλάκισης και μεγάλα πρόστιμα για τους αρνητές του Ολοκαυτώματος. Έκτοτε το φαινόμενο πήρε διαστάσεις, με διάφορους μνημονικούς νόμους για το Ολοκαύτωμα, τη Γενοκτονία των Αρμενίων, το ρατσισμό, την αποικιοκρατία και το δουλεμπόριο. Διατάξεις για τα αδικήματα της άρνησης του Ολοκαυτώματος και των γενοκτονιών περιλαμβάνονται σήμερα και στην ποινική νομοθεσία πολλών ευρωπαϊκών κρατών, ενώ σε ορισμένες χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της ανατολικής Ευρώπης αδίκημα θεωρείται και η δημόσια άρνηση των «εγκλημάτων του κομμουνισμού».

“Γιατί κάψαμε τη Σμύρνη;”

“Γιατί κάψαμε τη Σμύρνη;”*

Η τουρκική εκδοχή για το γιαγκίνι της Σμύρνης, την πυρκαγιά που ξεθεμελίωσε τη μητρόπολη του μικρασιατικού ελληνισμού στις 13-14 Σεπτεμβρίου 1922, βρίσκεται στον αντίποδα της ελληνικής θέσης: Πολλοί τούρκοι ιστορικοί, εκπρόσωποι της καθεστωτικής ιστοριογραφίας, θεωρούν υπαίτιο τον ελληνικό στρατό, που “έκαψε την πόλη κατά την αποχώρησή του” (παραβλέπουν βέβαια ότι η αποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων είχε ολοκληρωθεί στις 9 Σεπτεμβρίου), ενώ άλλοι επιρρίπτουν ευθύνες σε ελληνικές και αρμενικές εθνικιστικές οργανώσεις ή σε άτομα που συνεργάζονταν με τον ελληνικό στρατό. Τελευταία προβάλλεται ιδιαίτερα μια νέα «επίσημη» θέση, που αθωώνει τους Έλληνες και ενοχοποιεί τους Αρμενίους. Σύμφωνα με αυτή, τη φωτιά την έβαλαν Αρμένιοι τρομοκράτες, που είχαν φορέσει στολές Τούρκων στρατιωτών! Οι απόψεις αυτές δεν αντέχουν σε κριτική και αντιμετωπίζονται με θυμηδία ακόμη στην Τουρκία.

Η American Near East Relief (Αμερικανική Περίθαλψη Εγγύς Ανατολής) στην Καβάλα, τη Δράμα, το Πράβι και στα χωριά της Ανατολικής Μακεδονίας

Η American Near East Relief (Αμερικανική Περίθαλψη Εγγύς Ανατολής) στην Καβάλα, τη Δράμα, το Πράβι και στα χωριά της Ανατολικής Μακεδονίας 

 

Ένας αιώνας Near East Relief [1]

Έναν αιώνα ζωής συμπλήρωσε στα τέλη του 1915 η American Near East Relief, η “Αμερικανική Περίθαλψη Εγγύς Ανατολής” (από το 1930 με τη σημερινή της ονομασία: “Near East Foundation”). Ο αμερικανικός μη κυβερνητικός οργανισμός ιδρύθηκε στα 1915 για να παράσχει βοήθεια στους Αρμένιους και στους άλλους χριστιανικούς πληθυσμούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που κατά την διάρκεια του Α΄Παγκσμίου Πολέμου υπέστησαν τη γενοκτονική πολιτική των Νεότουρκων.

Η πειρατεία, το δουλεμπόριο και η αρχαιοκαπηλία στο λιμάνι της οθωμανικής Καβάλας (15ος - 19ος αι.). Μικρές αρχειακές μαρτυρίες

Η πειρατεία – το δουλεμπόριο – η αρχαιοκαπηλία*

Στo λιμάνι της Καβάλας δεν ανθούσε μόνο το εμπόριο, αλλά και άλλες “επικερδείς δραστηριότητες”, όπως η πειρατεία. Βασικοί λόγοι ήταν η θέση της πόλης πάνω στους χερσαίους και θαλάσσιους δρόμους του βορείου Αιγαίου, το ναυτικό της εμπόριο και οι αποθήκες του λιμανιού της.

Δημήτρη Θεοδωρίδη, “Αύγουστος Θεολογίτης. Ο Θάσιος πολιτικός”

Δημήτρη Θεοδωρίδη, “Αύγουστος Θεολογίτης. Ο Θάσιος πολιτικός”*

Το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα είναι μια πολιτική βιογραφία. Η βιογραφία -το δηλώνει άλλωστε και ο ίδιος ο όρος- είναι η αφήγηση της ζωής και του έργου ενός επιφανούς προσώπου, ενός πολιτικού, ενός επιστήμονα, ενός καλλιτέχνη, ενός αθλητή, ενός επαναστάτη, ακόμη κι ενός προσώπου της επικαιρότητας· ενός ανθρώπου εν πάση περιπτώσει που ξεχώρισε, διακρίθηκε σε κάποιον τομέα και διαδραμάτισε ένα σημαντικό ρόλο στο χώρο του και στην εποχή του.

Η παλιά εκκλησία της Παναγίας στην Καβάλα

Η παλιά εκκλησία της Παναγίας στην Καβάλα*

Στη θέση της σημερινής εκκλησίας της Παναγίας πρέπει να υπήρχε κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο κάποια παλαιοχριστιανική βασιλική και το 14^ο αιώνα το μονύδριο της Παναγίας της Καμμυτζιώτισσας, κτήμα της μονής Παντοκράτορος του Αγίου Όρους. Το τελευταίο φαίνεται ότι βρισκόταν σε λειτουργία και κατά τα πρώτα χρόνια της τουρκοκρατίας, άγνωστο μέχρι πότε ακριβώς.[1] Άγνωστος είναι και ο χρόνος της οικοδόμησης του κατοπινού, “μεταβυζαντινού” ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ο οποίος κατεδαφίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950.

Τα καλλιστεία στο Μεσοπόλεμο και η "Μις Καβάλλα", 1929-1930

“Μις Καβάλλα” στο Μεσοπόλεμο!  

Στην εκπνοή της δεκαετίας του 1920, σε μιαν Ελλάδα που προσπαθούσε να σταθεί στα πόδια της και να διαχειριστεί τις συνέπειες της μεγάλης Καταστροφής, έκαναν την εμφάνισή τους οι διαγωνισμοί ομορφιάς. Τα πρώτα ελληνικά καλλιστεία για την ανάδειξη της “Μις Ελλάς” έγιναν στην Αθήνα στις 20 Ιανουαρίου 1929 και στον απόηχο των εντυπώσεων ήρθε η Ένωση Συντακτών Θεσσαλονίκης να προκηρύξει το δικό της διαγωνισμό για την ανάδειξη της «Μις Μακεδονία - Θράκη 1929».

Ο τελικός θα γινόταν στη Θεσσαλονίκη το τελευταίο Σάββατο της Αποκριάς, 16 Μαρτίου, με τη συμμετοχή όλων των “μίσες” της Μακεδονίας και της Θράκης. Καλλιστεία λοιπόν σ’ όλες τις πρωτεύουσες των νομών, φυσικά και στην Καβάλα. Κινητοποιήθηκαν οι συντάκτες των δύο τοπικών εφημερίδων «Κήρυξ» και «Σημαία», μελέτησαν την εμπειρία των αθηναϊκών καλλιστείων και στις 15 Φεβρουαρίου δημοσίευσαν τη σχετική προκήρυξη:

Οι Καμάρες και το δίκτυο ύδρευσης στην πόλη της Καβάλας, 16ος - αρχές 20ού αιώνα

Οι Καμάρες και το δίκτυο ύδρευσης στην πόλη της Καβάλας, 16ος - αρχές 20ού αιώνα*

Το θέμα μας είναι το παλιό Υδραγωγείο της Καβάλας (οι Καμάρες) και το δίκτυο ύδρευσης της πόλης από τις αρχές του 16ου αιώνα μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Εξαρχής πρέπει να εξηγήσω ότι το αντικείμενο αυτό δεν εξετάζεται ως αυτόνομη (αρχαιολογική, μνημειακή, αρχιτεκτονική) οντότητα, αλλά σε συνδυασμό με τα δεδομένα της ιστορίας, όχι ως στοιχείο του χώρου αλλά ως στοιχείο του τόπου, του χώρου δηλ. μέσα στον οποίο κινούνται τα δρώντα υποκείμενα της ιστορίας. 

Το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο της Καβάλας είναι το μεγάλο τοξωτό υδραγωγείο της, γνωστό με το όνομα «Καμάρες». Το εντυπωσιακό μνημείο έχει μήκος περίπου 280 μέτρα και μέγιστο ύψος 25 μέτρα, είναι κτισμένο από ντόπιο γρανίτη και πλίνθους, πατά σε 18 ογκώδη μεσόβαθρα («ποδαρικά») και φέρει διπλή και σε ορισμένα σημεία τριπλή σειρά επάλληλων τόξων.

Οι σημερινές Καμάρες είναι το τελευταίο τμήμα ενός τεράστιου υδραγωγείου της πρώτης οθωμανικής περιόδου. Στις αρχές του 16ου αιώνα η άνυδρη χερσόνησος της Καβάλας - Παναγίας υδροδοτήθηκε με τα νερά που πηγάζουν από την περιοχή της Παλιάς Καβάλας. Το νερό διοχετευόταν στην πόλη μέσω ενός κτιστού αγωγού μήκους εξίμισι χιλιομέτρων, ο οποίος σε όλο του το μήκος μέχρι την είσοδό του στην Καβάλα ήταν επίγειος και καλυπτόταν από ακανόνιστες πλάκες.